درمان افسردگی
نقش rTMS در افسردگی مقاوم به دارو و روند ارزیابی.
دارای تأییدیه FDA برای افسردگی مقاوم
درمان با rTMS در تهران؛ تحریک مغناطیسی مغز برای افسردگی و وسواس
درمان با rTMS (تحریک مغناطیسی مکرر فراجمجمه‌ای) روشی غیرتهاجمی است که با پالس‌های مغناطیسی کوتاه، فعالیت نواحی مشخصی از مغز را که در تنظیم خلق نقش دارند تحریک میکند. این روش نیاز به بیهوشی یا بستری ندارد و بیشتر افراد پس از جلسه به کارهای روزانه برمیگردند. rTMS از سال ۲۰۰۸ برای بزرگسالان مبتلا به افسردگی ماژور که به داروهای ضدافسردگی پاسخ کافی نداده‌اند تأییدیه FDA دارد. یک دوره معمول ۲۰ تا ۳۰ جلسه، پنج روز در هفته و طی ۴ تا ۶ هفته است. در تهران نوروکلینیک در نیاوران، تصمیم برای شروع درمان پس از ویزیت و بررسی ایمنی گرفته میشود.
خلاصه در یک نگاه
- rTMS با میدان مغناطیسی و بدون بیهوشی، نواحی مرتبط با خلق را در مغز تحریک میکند.
- کاربرد تأییدشده اصلی آن افسردگی ماژوری است که به دارو پاسخ کافی نداده است.
- دوره معمول ۲۰ تا ۳۰ جلسه، پنج روز در هفته، طی ۴ تا ۶ هفته است.
- سردرد و ناراحتی پوست سر شایع و گذرا هستند؛ تشنج عارضه‌ای نادر است.
- داروهای خود را بدون هماهنگی با پزشک تغییر ندهید یا قطع نکنید.
درمان با rTMS چیست؟
rTMS مخفف «تحریک مغناطیسی مکرر فراجمجمه‌ای» است. در این روش یک کویل مغناطیسی روی سر قرار می‌گیرد و پالس‌های کوتاه و منظمی ایجاد میکند. این پالس‌ها از جمجمه عبور میکنند و جریان الکتریکی بسیار ضعیفی در قشر مغز به وجود می‌آورند که می‌تواند فعالیت شبکه‌های عصبی مرتبط با خلق را تنظیم کند.
در درمان افسردگی، هدف معمولاً ناحیه پیش‌پیشانی پشتی‌جانبی چپ (DLPFC) است؛ ناحیهای که مطالعات تصویربرداری در بسیاری از بیماران افسرده کاهش فعالیت آن را نشان داده‌اند. برای آشنایی بیشتر با سازوکار این روش، مقاله rTMS چیست را بخوانید.
درمان با rTMS برای چه کسانی مناسب است؟
مناسب بودن این روش فقط پس از ویزیت مشخص میشود. بر اساس راهنماهای علمی، قوی‌ترین شواهد مربوط به افسردگی است و در برخی اختلالات دیگر، شواهد محدودتر یا در حال تکمیل است:
افسردگی ماژور مقاوم به دارو: کاربرد اصلی و دارای تأییدیه FDA برای بزرگسالانی که به دست‌کم یک داروی ضدافسردگی پاسخ کافی نداده‌اند. اطلاعات بیشتر در صفحه درمان افسردگی.
وسواس فکری و عملی (OCD): تحریک عمقی با کویل H7 از سال ۲۰۱۸ به‌عنوان درمان کمکی تأییدیه FDA دارد. صفحه درمان وسواس را ببینید.
اضطراب، بی‌خوابی، میگرن و پارکینسون: شواهد محدود یا در حال پژوهش است و rTMS در این موارد فقط به‌عنوان درمان کمکی و در کنار درمان استاندارد بررسی میشود.
افرادی که عوارض دارو را تحمل نمی‌کنند: ممکن است rTMS را همراه با درمان دارویی یا روان‌درمانی در نظر بگیرند. مقایسه را در rTMS یا دارو بخوانید.
rTMS معمولاً جایگزین کامل دارو یا روان‌درمانی نیست و در بسیاری از بیماران در کنار آنها به کار می‌رود. هرگز داروی خود را بدون نظر پزشک معالج کم، زیاد یا قطع نکنید.
تعداد جلسات و پروتکل‌های درمان
یک دوره استاندارد درمان افسردگی معمولاً شامل ۲۰ تا ۳۰ جلسه است که پنج روز در هفته و طی ۴ تا ۶ هفته انجام میشود. منظم بودن جلسات اهمیت دارد، چون اثر درمان به‌تدریج شکل می‌گیرد.
پروتکل استاندارد با فرکانس بالا: هر جلسه حدود ۲۰ تا ۴۰ دقیقه طول می‌کشد.
پروتکل تتا برست متناوب (iTBS): هر جلسه حدود ۳ دقیقه است. این پروتکل از سال ۲۰۱۸ برای افسردگی تأییدیه FDA دارد و در کارآزمایی THREE-D اثربخشی آن با پروتکل استاندارد قابل مقایسه بوده است.
انتخاب پروتکل به تشخیص، سابقه درمان، شرایط جسمی و نظر پزشک بستگی دارد. توضیح کامل‌تر در مقاله تعداد جلسات rTMS آمده است.
شواهد علمی درباره درمان با rTMS
کارآزمایی‌های تصادفی‌سازی‌شده با گروه کنترل (شم)، از جمله مطالعه چندمرکزی O'Reardon در سال ۲۰۰۷، نشان داده‌اند rTMS در بخشی از بیماران مبتلا به افسردگی ماژور از درمان نمایشی مؤثرتر است. راهنمای به‌روز Lefaucheur و همکاران (۲۰۲۰) اثر تحریک فرکانس بالای ناحیه پیش‌پیشانی چپ در افسردگی را در بالاترین سطح شواهد قرار داده است.
مؤسسه ملی سلامت و مراقبت بریتانیا (NICE) نیز rTMS را برای افسردگی روشی با شواهد کافی از ایمنی و اثربخشی می‌داند. با این حال، پاسخ به درمان در افراد مختلف متفاوت است و هیچ روشی برای همه بیماران نتیجه یکسان ندارد.
عوارض احتمالی و ایمنی rTMS
بر اساس راهنمای ایمنی Rossi و همکاران (۲۰۲۱)، rTMS در صورت رعایت اصول غربالگری و تنظیم دستگاه، روشی با ایمنی قابل قبول است. عوارض شایع معمولاً خفیف و گذرا هستند:
سردرد خفیف یا ناراحتی پوست سر در محل کویل، به‌ویژه در جلسات اول
انقباض عضلات صورت یا فک در زمان تحریک
خستگی گذرا پس از جلسه
تشنج که عارضه‌ای نادر است و خطر آن با غربالگری دقیق کاهش می‌یابد
صدای دستگاه بلند است و استفاده از محافظ گوش در همه جلسات لازم است. جزئیات بیشتر را در مقاله عوارض rTMS بخوانید.
درمان با rTMS در تهران: پیش از شروع چه بدانید؟
تهران نوروکلینیک در نیاوران تهران درمان با rTMS را زیر نظر متخصص مغز و اعصاب ارائه می‌دهد؛ درباره دستگاه مورد استفاده و تأییدیه‌های آن از پزشک خود بپرسید. پیش از انتخاب هر کلینیک rTMS، این نکات را بررسی کنید:
آیا پیش از شروع درمان، ویزیت پزشک و غربالگری ایمنی انجام میشود؟
آیا آستانه حرکتی شما اندازه‌گیری و پروتکل بر اساس آن تنظیم میشود؟
آیا روند پیگیری و ارزیابی علائم در طول دوره مشخص است؟
آیا هزینه دوره و شرایط لغو جلسات از ابتدا شفاف توضیح داده میشود؟
برای فهرست کامل‌تر، راهنمای انتخاب مرکز rTMS و برای اطلاع از تعرفه‌ها صفحه هزینه rTMS را ببینید. در برخی بیماران، پزشک پیش از درمان نقشه مغزی QEEG را به‌عنوان ارزیابی تکمیلی پیشنهاد میکند. سایر خدمات کلینیک در صفحه خدمات آمده است.
جلسه درمان rTMS چگونه انجام میشود؟
-
ویزیت و ارزیابی اولیه
پزشک سابقه بیماری، داروهای مصرفی و درمان‌های قبلی را بررسی میکند و درباره مناسب بودن rTMS توضیح می‌دهد.
-
غربالگری ایمنی
وجود فلز یا ایمپلنت در سر، سابقه تشنج، بارداری و سایر شرایط مهم بررسی میشود. در صورت نیاز، ارزیابی تکمیلی درخواست میشود.
-
تعیین آستانه حرکتی و محل تحریک
در جلسه اول، شدت مناسب تحریک برای شما اندازه‌گیری و محل قرارگیری کویل روی سر مشخص میشود.
-
جلسات درمان
روی صندلی می‌نشینید، محافظ گوش می‌گذارید و در طول جلسه هوشیار هستید. پس از جلسه می‌توانید به کارهای روزانه برگردید.
-
پیگیری و ارزیابی پاسخ
علائم در طول دوره بررسی میشود و پزشک در صورت نیاز درباره ادامه یا تغییر برنامه درمان تصمیم می‌گیرد.
پیش از درمان با rTMS این موارد را به پزشک اطلاع دهید
فلز یا ایمپلنت الکترونیکی در سر یا نزدیک آن (مانند کاشت حلزون، تحریک‌کننده‌های کاشتنی یا کلیپس فلزی)
سابقه صرع یا تشنج در خود شما یا خانواده
بارداری یا احتمال بارداری
قطع اخیر الکل، داروهای آرامبخش یا مواد
مصرف داروهایی که آستانه تشنج را تغییر می‌دهند
این موارد لزوماً مانع درمان نیستند، اما باید پیش از شروع توسط پزشک ارزیابی شوند.
مطالب مرتبط با درمان rTMS
درمان وسواس (OCD)
تحریک مغناطیسی به‌عنوان درمان کمکی در وسواس.
dTMS چیست؟
تحریک عمقی با کویل H و تفاوت آن با rTMS.
عوارض rTMS
عوارض شایع، عوارض نادر و نکات ایمنی.
تعداد جلسات rTMS
طول دوره، فاصله جلسات و جلسات نگهدارنده.
سوالات متداول rTMS
پاسخ پرسش‌های رایج بیماران پیش از شروع درمان.
سوالات متداول درمان با rTMS
آیا جلسه rTMS درد دارد؟
بیشتر افراد در زمان تحریک، ضربههای ریز روی پوست سر و انقباض خفیف عضلات صورت را احساس میکنند. سردرد خفیف یا ناراحتی پوست سر در جلسات اول شایع است و معمولاً با ادامه جلسات کمتر میشود. اگر ناراحتی زیاد باشد، به کارشناس بگویید تا شدت یا وضعیت کویل با نظر پزشک بررسی شود.
چند جلسه rTMS لازم است؟
یک دوره معمول درمان افسردگی ۲۰ تا ۳۰ جلسه است که پنج روز در هفته و طی ۴ تا ۶ هفته انجام میشود. تعداد دقیق جلسات به نوع اختلال، پروتکل انتخاب‌شده و پاسخ شما در طول دوره بستگی دارد و پزشک پس از ارزیابی درباره آن تصمیم می‌گیرد.
آیا در دوره درمان با rTMS باید داروهایم را قطع کنم؟
خیر، rTMS در بسیاری از بیماران همراه با دارو انجام میشود. هرگز داروی خود را بدون هماهنگی با پزشک معالج قطع یا کم نکنید، چون ممکن است علائم بازگردد یا قطع ناگهانی مشکلاتی ایجاد کند. فهرست کامل داروهای مصرفی را در ویزیت اولیه همراه داشته باشید تا پزشک آن را بررسی کند.
آیا بعد از جلسه rTMS میتوانم رانندگی کنم یا سر کار بروم؟
rTMS نیاز به بیهوشی یا آرامبخش ندارد و بیشتر افراد بلافاصله پس از جلسه به کار، تحصیل یا رانندگی برمیگردند. اگر پس از جلسه احساس خستگی یا سردرد داشتید، کمی استراحت کنید و موضوع را در جلسه بعد با کارشناس یا پزشک در میان بگذارید.
تفاوت rTMS و dTMS چیست؟
هر دو روش از میدان مغناطیسی برای تحریک مغز استفاده میکنند. در rTMS معمولاً کویل هشتیشکل ناحیهای محدودتر و سطحیتر را تحریک میکند، اما در dTMS کویل H برای رسیدن به نواحی عمیقتر و گستردهتر طراحی شده است. انتخاب بین آنها به تشخیص و نظر پزشک بستگی دارد.
دکتر ناصر مهربان
متخصص مغز و اعصاب
متخصص مغز و اعصاب با شماره نظام پزشکی ۱۲۰۲۷۵ و دانش‌آموخته دانشگاه جندی‌شاپور، با تمرکز بر درمان‌های غیردارویی و غیرتهاجمی اختلالات خلقی، اضطرابی و سردردهای مزمن.
- بورد تخصصی مغز و اعصاب
منابع علمی این صفحه (۶)
- Lefaucheur JP et al. Evidence-based guidelines on the therapeutic use of repetitive transcranial magnetic stimulation (rTMS): An update (2014-2018). Clin Neurophysiol (۲۰۲۰) مشاهده منبع
- Rossi S et al. Safety and recommendations for TMS use in healthy subjects and patient populations, with updates on training, ethical and regulatory issues: Expert Guidelines. Clin Neurophysiol (۲۰۲۱) مشاهده منبع
- McClintock SM et al. Consensus Recommendations for the Clinical Application of Repetitive Transcranial Magnetic Stimulation (rTMS) in the Treatment of Depression. J Clin Psychiatry (۲۰۱۸) مشاهده منبع
- O'Reardon JP et al. Efficacy and safety of transcranial magnetic stimulation in the acute treatment of major depression: a multisite randomized controlled trial. Biol Psychiatry (۲۰۰۷) مشاهده منبع
- Blumberger DM et al. Effectiveness of theta burst versus high-frequency repetitive transcranial magnetic stimulation in patients with depression (THREE-D): a randomised non-inferiority trial. Lancet (۲۰۱۸) مشاهده منبع
- NICE. Repetitive transcranial magnetic stimulation for depression (IPG542) (۲۰۱۵) مشاهده منبع
آیا درمان با rTMS برای شما مناسب است؟
در ویزیت اولیه، سوابق درمانی و شرایط ایمنی شما بررسی میشود و پزشک درباره مناسب بودن این روش توضیح می‌دهد.
دیدگاه‌ها
هنوز دیدگاهی ثبت نشده است. اولین نفر باشید.