ام‌اس (MS)؛ علائم، تشخیص و درمان

علائم ام‌اس چیست؟

علائم ام‌اس به محل آسیب در مغز یا نخاع بستگی دارد و ممکن است طی چند روز ایجاد شود و سپس کم یا برطرف شود:

• تاری یا کاهش دید یک چشم، اغلب همراه با درد هنگام حرکت چشم (التهاب عصب بینایی)

• بی‌حسی، گزگز یا احساس نوار دور تنه یا اندام‌ها

• ضعف یک یا چند اندام، خشکی عضلات

• مشکل تعادل، سرگیجه یا دوبینی

• خستگی شدید، مشکلات ادراری و تغییرات حافظه و تمرکز

این علائم اختصاصی ام‌اس نیستند و ممکن است علل دیگری مانند نوروپاتی یا کمبود ویتامین داشته باشند. برای همین ارزیابی تخصصی لازم است.

ام‌اس چطور تشخیص داده می‌شود؟

برای تشخیص ام‌اس یک آزمون منفرد وجود ندارد. پزشک از معیارهای مک‌دونالد (بازنگری ۲۰۱۷) استفاده می‌کند که بر نشان دادن آسیب در بیش از یک ناحیه دستگاه عصبی و در بیش از یک زمان تأکید دارد. این اطلاعات از معاینه، شرح حال حمله‌ها و MRI مغز و نخاع به دست می‌آید. در برخی بیماران، بررسی مایع مغزی‌نخاعی به تشخیص کمک می‌کند. رد کردن بیماری‌های مشابه نیز بخشی از تشخیص است.

درمان و پیگیری ام‌اس

• درمان حمله: در حمله‌های ناتوان‌کننده، پزشک ممکن است دوره کوتاه کورتیکواستروئید تجویز کند.

• درمان‌های تعدیل‌کننده بیماری: برای کاهش حمله‌ها و کند کردن پیشرفت ضایعات به کار می‌روند. انتخاب دارو به نوع و فعالیت بیماری، برنامه بارداری و عوارض بستگی دارد.

• مدیریت علائم و توان‌بخشی: درمان خستگی، اسپاسم، مشکلات ادراری و فیزیوتراپی در کیفیت زندگی نقش مهمی دارند.

• پیگیری منظم: راهنمای NICE بازبینی دوره‌ای دست‌کم سالانه را برای بیماران توصیه می‌کند؛ MRI پیگیری نیز به تشخیص پزشک انجام می‌شود.

داروهای این بیماری را بدون مشورت با پزشک قطع نکنید و هر علامت تازه یا بدتر شدن علائم قبلی را اطلاع دهید.

انواع سیر بیماری MS

• عودکننده-بهبودیابنده: رایج‌ترین شکل در زمان تشخیص؛ دوره‌های حمله با علائم تازه یا بدتر شدن علائم، و سپس دوره‌های بهبود نسبی یا کامل.

• پیشرونده ثانویه: در برخی بیماران پس از چند سال، ناتوانی به‌تدریج و با حمله‌های کمتر افزایش می‌یابد.

• پیشرونده اولیه: در گروه کوچک‌تری از بیماران، علائم از ابتدا به‌تدریج پیشرفت می‌کند.

• سندرم ایزوله کلینیکی (CIS): اولین حمله عصبی که ممکن است در ادامه به بیماری MS تبدیل شود یا نشود.

تعیین نوع سیر بیماری در انتخاب درمان تعدیل‌کننده اهمیت دارد و ممکن است با گذشت زمان تغییر کند.

حمله یا عود چیست و چه باید کرد؟

حمله به علامت عصبی تازه یا بدتر شدن واضح علامت قبلی گفته می‌شود که دست‌کم ۲۴ ساعت ادامه دارد و علت دیگری مانند تب یا عفونت ندارد. گرما، خستگی و عفونت ادراری ممکن است به‌طور موقت علائم قبلی را بدتر کنند که به آن شبه‌حمله می‌گویند و با برطرف شدن عامل بهتر می‌شود. اگر علامت تازه‌ای دارید، با پزشک خود تماس بگیرید تا درباره نیاز به ویزیت یا درمان حمله تصمیم گرفته شود.

آماده شدن برای ویزیت پیگیری

پیش از هر ویزیت پیگیری، تغییر علائم از ویزیت قبل، حمله‌های احتمالی، عوارض داروها و وضعیت خواب، خلق و خستگی را یادداشت کنید. تصویر یا گزارش MRI‌های قبلی را همراه بیاورید تا با تصویر جدید مقایسه شود. اگر برنامه بارداری، جراحی یا سفر طولانی دارید زودتر اطلاع دهید، چون ممکن است زمان‌بندی درمان نیاز به تنظیم داشته باشد. افسردگی و اضطراب در افراد مبتلا شایع‌تر است و گفتن آن در ویزیت به دریافت کمک مناسب منجر می‌شود.

• یادداشت علائم و حمله‌ها از ویزیت قبل

• فهرست داروها، دوز و عوارض

• گزارش و فایل MRI‌های قبلی

• پرسش‌های خود درباره درمان و برنامه‌های پیش رو

برخی بیماران در طول زمان به ارزیابی‌های تکمیلی مانند معاینه چشم، بررسی حافظه یا فیزیوتراپی نیاز پیدا می‌کنند؛ پزشک بر اساس علائم شما این موارد را هماهنگ می‌کند. اگر پیگیری را در مرکز دیگری انجام داده‌اید، خلاصه پرونده و نامه پزشک قبلی را هم همراه داشته باشید.

درمان ام اس و زندگی روزمره

درمان ام اس فقط دارو نیست. فعالیت بدنی منظم متناسب با توان، ترک سیگار، خواب کافی و مدیریت خستگی در کنار درمان دارویی توصیه می‌شود؛ سیگار با فعالیت بیشتر بیماری مرتبط دانسته شده است. کمبود ویتامین D را با آزمایش و نظر پزشک بررسی و درمان کنید. بسیاری از بیماران با پیگیری منظم به کار، تحصیل و زندگی خانوادگی ادامه می‌دهند و آموزش بیمار و خانواده در کنار آمدن با بیماری نقش مهمی دارد.

برای ارزیابی علائم یا ادامه پیگیری، ویزیت متخصص مغز و اعصاب را رزرو کنید. در صورت نیاز، نوار عصب و عضله برای رد علل دیگر بی‌حسی به کار می‌رود. سایر مشکلات در صفحه بیماری‌ها و مشکلات آمده است.