اماس (MS)
اماس چیست، علائم اولیهٔ آن چه حسی دارد، چطور تشخیص داده میشود و درمان و پیگیری آن در کلینیک چطور پیش میرود.
تهران نورو کلینیککلینیک مغز و اعصاب تهران
تهران نورو کلینیک · https://tehranneuroclinic.ir/blog/ms-eye-pain-blurred-vision
اگر دید یک چشمتان طی چند ساعت یا چند روز تار شده، هنگام حرکت دادن چشم درد دارید یا رنگها، بهویژه قرمز، کمرنگتر به نظر میرسند، یکی از علتهای احتمالی التهاب عصب بینایی یا نوریت اپتیک است. البته تاری دید یک چشم علتهای اورژانسی دیگری هم دارد؛ برای تغییر جدید دید باید بدون تأخیر ارزیابی پزشکی شوید. در این راهنما نشانهها، نقش MRI و نوار چشم (VEP)، ارتباط نوریت اپتیک و اماس و مسیر بررسی تخصصی را توضیح میدهیم.
تاری دید یک چشم همراه با درد چشم هنگام حرکت و کمرنگ دیدن رنگها، از علائم شناختهشده التهاب عصب بینایی (Optic Neuritis) است؛ اما تشخیص حتمی فقط با این سه نشانه ممکن نیست. اگر تاری دید تازه شروع شده است، همان روز برای ارزیابی فوری چشمپزشکی اقدام کنید؛ بسته به یافتهها بررسی متخصص مغز و اعصاب نیز لازم میشود. از دست دادن ناگهانی دید، درد بسیار شدید چشم یا علائم سکته مغزی نیازمند مراجعه فوری به اورژانساند.
عصب بینایی پیامهای تصویری را از شبکیه به مغز منتقل میکند. در التهاب عصب بینایی یا نوریت اپتیک، التهاب این مسیر عصبی باعث اختلال در انتقال پیام میشود؛ به همین دلیل ممکن است فرد با یک چشم تصویر را تارتر، تیرهتر یا با رنگهای کمجانتر ببیند. در برخی افراد، درد پشت چشم با حرکت آن تشدید میشود؛ حتی وقتی ظاهر چشم کاملاً طبیعی است.
نوریت اپتیک اغلب یک چشم را درگیر میکند و کاهش بینایی میتواند در طول ساعتها تا چند روز پیشرفت کند. بااینحال، درگیری دو چشم، کاهش شدید دید یا علائم غیرمعمول باید از نظر علتهای دیگر، از جمله بیماریهای التهابی مرتبط با آنتیبادیهای AQP4 و MOG، دقیقتر بررسی شود.
تاری دید یک چشم: کاهش وضوح تصویر که گاهی با لکه تار یا نقطه کور در مرکز میدان دید همراه است.
درد چشم هنگام حرکت: درد عمقی یا درد پشت چشم که با نگاه کردن به طرفین بیشتر میشود و گاهی پیش از کاهش دید شروع میشود.
کمرنگ دیدن رنگها: بهخصوص رنگ قرمز که با چشم درگیر، بیروحتر یا تیرهتر دیده میشود.
کاهش حساسیت به کنتراست و نور: تشخیص جزئیات در نور کم یا تفاوت رنگهای نزدیک ممکن است دشوارتر شود.
بدتر شدن موقت تاری با گرما: در بعضی بیماران، حمام داغ، ورزش یا افزایش دمای بدن برای مدت کوتاهی وضوح دید را کاهش میدهد.
شدت علائم در همه افراد یکسان نیست؛ ممکن است فرد درد نداشته باشد یا التهاب عصب بینایی با الگوی متفاوتی بروز کند. بنابراین وجود یا نبود یک علامت بهتنهایی تشخیص را تأیید یا رد نمیکند.
هر تغییر جدید و قابلتوجه در بینایی یک چشم نیازمند ارزیابی فوری است. شروع تدریجی تاری دید در چند ساعت تا چند روز همراه با درد هنگام حرکت میتواند با نوریت اپتیک سازگار باشد، اما پزشک ابتدا باید علتهای تهدیدکننده بینایی را رد کند. منتظر نمانید تا مشخص شود تاری خودبهخود برطرف میشود یا نه.
فوراً به اورژانس مراجعه کنید: اگر دید یک چشم بهطور ناگهانی در چند ثانیه یا دقیقه از بین رفت، پرده یا سایهای روی دید افتاد، درد چشم ناگهان بسیار شدید شد یا چشم قرمز و دردناک با تهوع و سردرد همراه شد.
با ۱۱۵ تماس بگیرید: اگر کاهش دید همراه با کج شدن صورت، ضعف یا بیحسی یکطرف بدن، اختلال گفتار، گیجی یا سردرد ناگهانی بسیار شدید است.
همان روز برای معاینه فوری اقدام کنید: اگر تاری دید تازه شروع شده و با درد چشم هنگام حرکت، کمرنگ دیدن رنگها یا لکه تار در میدان دید همراه است؛ حتی اگر چشم قرمز نیست.
در افراد بالای ۵۰ سال، کاهش دید همراه با سردرد جدید، درد شقیقه یا درد فک هنگام جویدن نیز نیازمند بررسی اورژانسی برای علتهای عروقی است.
همه موارد کاهش دید به التهاب عصب بینایی مربوط نیستند. پزشک بر اساس زمان شروع، وجود درد، معاینه شبکیه و علائم همراه میان علتها تمایز میگذارد:
انسداد رگهای شبکیه: معمولاً کاهش ناگهانی و اغلب بدون رنج دید ایجاد میکند و نیازمند بررسی اورژانسی است.
پارگی یا جداشدگی شبکیه: ممکن است با جرقههای نور، افزایش ناگهانی مگسپران یا سایه پردهمانند همراه باشد.
گلوکوم حاد زاویه بسته: درد شدید، قرمزی، دیدن هاله دور چراغها و تهوع از نشانههای هشدار آناند.
اختلالات سطح چشم: خشکی چشم یا مشکلات قرنیه ممکن است تاری متغیر بدهند، اما نباید بدون معاینه علت تاری جدید فرض شوند.
اورای میگرن: میتواند جرقه یا خطوط زیگزاگ گذرا ایجاد کند؛ تجربه ظاهراً یکچشمی نیز باید بررسی شود تا علت چشمی خطرناک نادیده نماند.
عبارت «نوریت اپتیک و ام اس» یکی از پرسشهای رایج پس از تاری دید یک چشم است. التهاب عصب بینایی میتواند نخستین تظاهر بیماری مولتیپل اسکلروزیس (MS) باشد؛ زیرا در اماس، التهاب و آسیب پوشش میلین در بخشهایی از دستگاه عصبی مرکزی رخ میدهد. بااینحال، هر فرد مبتلا به نوریت اپتیک لزوماً اماس ندارد و یک نوبت التهاب عصب بینایی برای تشخیص MS کافی نیست.
پزشک برای ارزیابی احتمال اماس، شرح حال علائم عصبی پیشین، معاینه و یافتههای MRI مغز را کنار هم قرار میدهد. وجود ضایعات مشخص در MRI میتواند خطر ابتلا یا تشخیص بیماری دمیلینهکننده را تغییر دهد؛ MRI طبیعی نیز احتمال را کاهش میدهد اما آن را به صفر نمیرساند. برای آشنایی با بیماری و روشهای ارزیابی، صفحه اماس (MS) را بخوانید.
خیر. برخی موارد جداگانه رخ میدهند و برخی به شرایط دیگری مانند اختلالات طیف نورومیلیت اپتیکا (NMOSD)، بیماری مرتبط با آنتیبادی MOG (MOGAD) یا علتهای عفونی و التهابی مربوطاند. درگیری دوطرفه، شدت زیاد، عود مکرر یا بهبود نامعمول میتواند دلیل بررسی تکمیلی باشد.
برای بررسی علت تاری دید یک چشم، معمولاً ارزیابی چشمپزشکی و در صورت شک به درگیری عصب بینایی، همکاری متخصص مغز و اعصاب لازم است. انتخاب آزمایشها به نشانهها و یافتههای معاینه بستگی دارد:
شرح حال و معاینه چشم: زمان شروع تاری، درد چشم هنگام حرکت، سابقه دوبینی یا علائم عصبی و بیماریهای پیشین بررسی میشود. سپس حدت بینایی، میدان دید، تشخیص رنگها، واکنش مردمکها و ته چشم ارزیابی میشوند.
MRI مغز و کاسه چشم: تصویربرداری با پروتکل مناسب و در صورت تشخیص پزشک با ماده حاجب، میتواند التهاب عصب بینایی و برخی ضایعات مرتبط با بیماریهای دمیلینهکننده را نشان دهد.
OCT و بررسی میدان بینایی: تصویربرداری لایههای شبکیه و آزمون میدان دید، در شرایط مناسب، به ثبت وضعیت عصب بینایی و پیگیری تغییرات کمک میکنند.
نوار چشم یا VEP: در برخی بیماران، آزمون پتانسیل برانگیخته بینایی برای ارزیابی هدایت پیام از مسیر بینایی استفاده میشود. در صفحه نوار چشم (VEP) درباره این تست غیرتهاجمی بیشتر بخوانید.
آزمایشهای تکمیلی: در موارد غیرمعمول، پزشک ممکن است بررسی آنتیبادیهای AQP4-IgG یا MOG-IgG و آزمایشهای دیگر را درخواست کند؛ این آزمایشها برای همه افراد ضروری نیستند.
در تهران نورو کلینیک، ارزیابی تخصصی مغز و اعصاب و در صورت نیاز هماهنگی بررسیهای تشخیصی، از جمله VEP، با توجه به وضعیت بیمار انجام میشود. این آزمایش جایگزین معاینه فوری چشمپزشکی در کاهش دید جدید نیست.
برای رزرو نوبت ارزیابی تخصصی مغز و اعصاب اقدام کنید.
در نوریت اپتیک معمول، بهبود دید اغلب در هفتههای بعد آغاز میشود و ممکن است طی چند ماه ادامه پیدا کند. بااینوجود، میزان بازگشت بینایی در همه افراد یکسان نیست و گاهی اختلال خفیف تشخیص رنگ یا کنتراست باقی میماند.
پزشک با توجه به شدت علائم و علت زمینهای ممکن است درمان با کورتیکواستروئید با دوز بالا را انتخاب کند. در نوع معمول نوریت اپتیک، این درمان میتواند سرعت بهبود دید را افزایش دهد، اما لزوماً میزان نهایی بهبود بینایی را بیشتر نمیکند. بعضی بیماران به درمان دارویی فوری نیاز ندارند و برخی انواع غیرمعمول، از جمله موارد مرتبط با NMOSD یا MOGAD، به برنامه درمانی متفاوت و گاه فوری نیاز دارند.
کورتون را خودسرانه شروع نکنید. نوع دارو، دوز، روش مصرف و مدت درمان باید پس از معاینه و تشخیص علت تعیین شود. پیگیری میدان دید، قدرت بینایی و نشانههای عصبی برای ارزیابی روند بهبود اهمیت دارد.
اگر تاری دید ناگهانی یک چشم یا کاهش دید جدید دارید، نخست باید فوراً از نظر بیماریهای اورژانسی چشم بررسی شوید. در صورت مطرح بودن التهاب عصب بینایی، متخصص چشم و متخصص مغز و اعصاب میتوانند بهصورت مکمل علت را مشخص کنند و درباره MRI، نوار چشم و پیگیری اماس تصمیم بگیرند.
برای بررسی نورولوژیک، ویزیت متخصص مغز و اعصاب در تهران نورو کلینیک در محدوده نیاوران و کامرانیه قابل پیگیری است. اگر ارزیابی اورژانسی انجام شده یا پزشک شما را برای بررسی عصب بینایی و احتمال بیماریهای دمیلینهکننده ارجاع داده، میتوانید از سامانه نوبتدهی آنلاین استفاده کنید. راهنمای زمان مراجعه به متخصص مغز و اعصاب نیز در دسترس است.
نکته مهم: نوبت معمول کلینیک جای مراجعه به اورژانس برای کاهش ناگهانی یا پیشرونده دید، درد شدید چشم یا علائم عصبی حاد را نمیگیرد.
بله. در نوریت اپتیک، التهاب ممکن است در بخش پشتی عصب بینایی باشد و ظاهر چشم طبیعی بماند. تاری دید یک چشم، درد هنگام حرکت و کمرنگ دیدن رنگها حتی بدون قرمزی به معاینه فوری نیاز دارد.
در بسیاری از افراد مبتلا به نوریت اپتیک معمول، بهبود بینایی از چند هفته بعد شروع میشود و طی ماهها ادامه دارد؛ بااینحال نتیجه نهایی در هر فرد متفاوت است. ممکن است اختلال خفیف رنگ یا کنتراست باقی بماند. کورتون در موارد منتخب روند بهبود را سریعتر میکند، نه لزوماً نتیجه نهایی دید را.
در کاهش دید جدید، معاینه فوری چشمپزشکی برای رد کردن علتهای تهدیدکننده بینایی اولویت دارد. اگر نوریت اپتیک مطرح باشد، متخصص مغز و اعصاب نیز برای بررسی MRI، علتهای التهابی و ارتباط با اماس وارد روند ارزیابی میشود. در کاهش ناگهانی شدید دید مستقیماً به اورژانس مراجعه کنید.
خیر. MRI طبیعی میتواند نشانهای اطمینانبخش باشد و احتمال اماس را نسبت به MRI دارای ضایعات تیپیک کمتر کند، اما آن را صفر نمیکند. تصمیم برای پیگیری براساس معاینه، الگوی التهاب عصب بینایی و سایر یافتههای بالینی گرفته میشود.
کار با نمایشگر معمولاً علت التهاب عصب بینایی نیست و بهخودیخود به معنای تشدید التهاب نیست؛ بااینحال میتواند خستگی یا ناراحتی دید را بیشتر کند. استراحت برای راحتی مفید است، اما جایگزین معاینه و درمان علت تاری دید نمیشود.
اگر تاری دید جدید یک چشم، درد هنگام حرکت چشم یا کمرنگ دیدن رنگها دارید، ابتدا معاینه فوری چشمپزشکی و در موارد شدید مراجعه اورژانسی را در اولویت قرار دهید. برای بررسی تخصصی علتهای عصبی، ارتباط نوریت اپتیک با اماس و تصمیم درباره MRI یا VEP، نوبت متخصص مغز و اعصاب در تهران نورو کلینیک رزرو کنید.
دیدگاهها
هنوز دیدگاهی ثبت نشده است. اولین نفر باشید.