تهران نورو کلینیک · https://tehranneuroclinic.ir/blog/stroke-warning-signs
علائم سکته مغزی؛ مهمترین نشانههای هشداردهنده و زمان طلایی درمان
تصور کنید در حال مکالمه با یکی از عزیزانتان هستید که ناگهان متوجه کج شدن صورت و اختلال در تکلم (لکنت زبان ناگهانی) او میشوید. در این لحظه، هر ثانیه حیاتی است. سکته مغزی ایسکمیک و هموراژیک زمانی رخ میدهند که جریان خون به بخشی از مغز قطع شود یا یک رگ خونی پاره گردد. شناخت علائم سکته مغزی و نشانههای سکته مغزی خفیف (TIA)، مرز بین زندگی عادی و فلج ماندگار است. در تهران نورو کلینیک، ما به اهمیت زمان طلایی (Golden Time) آگاهیم و در این راهنما به شما آموزش میدهیم که هنگام مواجهه با بیمار دچار سکته مغزی چه اقدامات اورژانسی انجام دهید.
اقدام اورژانسی: این علائم را همین حالا میبینید؟ با ۱۱۵ تماس بگیرید
درد قفسه سینه تنها نشانه سکته نیست. علت بیحسی، سوزن سوزن شدن و ضعف ناگهانی یک طرف بدن (دست و پا)، اختلال شدید در تکلم، افتادگی صورت و از دست رفتن ناگهانی بینایی، مستقیماً به مغز مربوط است. حتی اگر فکر میکنید علائم سکته مغزی خفیف خود به خود برطرف میشود، زمان را تلف نکنید. فوراً با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید و بیمار را با خودروی شخصی جابجا نکنید.
خلاصه در یک نگاه
- علائم سکته مغزی همواره ناگهانی بروز میکنند. مهمترین آنها شامل افتادگی یک سمت صورت، ضعف دستها و اختلال در صحبت کردن است[cite: 1, 2].
- حتی بروز یک نشانه برای تماس فوری با اورژانس کافی است. زمان طلایی (Golden Time) در درمان سکته مغزی برای تزریق داروی حلکننده لخته خون (tPA) بین ۳ تا ۴.۵ ساعت اول است[cite: 1].
- نشانههای سکته مغزی خفیف و گذرا در خواب (TIA) معمولاً زیر ۲۴ ساعت برطرف میشوند، اما پیشدرآمدی قوی برای یک سکته کامل و خطرناک هستند[cite: 1].
- در اقدامات اولیه اورژانس و کمکهای اولیه در زمان بروز سکته مغزی، دادن آب، قرص آسپرین یا فشار خون اکیداً ممنوع است.
مهمترین علائم هشداردهنده سکته مغزی چیست؟
سکته مغزی به دو دسته اصلی تقسیم میشود: سکته مغزی ایسکمیک (ناشی از انسداد با لخته خون) و سکته هموراژیک (ناشی از خونریزی در مغز). با این حال، علائم اولیه سکته مغزی در زنان و مردان جوان و مسن بسیار شبیه به هم و کاملاً ناگهانی است. علاوه بر تست FAST، نشانههای زیر را نیز جدی بگیرید:
سردرد ناگهانی و رعدآسا (شدیدترین سردرد عمر بیمار)[cite: 3].
از دست دادن تعادل، سرگیجه شدید و زمین خوردن ناگهانی[cite: 2].
دوبینی یا از دست دادن بینایی در یک یا هر دو چشم[cite: 2].
گیجی و ناتوانی در درک صحبتهای دیگران[cite: 1].
تست FAST برای تشخیص سریع سکته مغزی چیست و چگونه انجام میشود؟
این تست ساده و جهانی به شما کمک میکند تا در منزل سریعاً علائم را بررسی کنید[cite: 1]:
(F) Face - افتادگی صورت: از بیمار بخواهید لبخند بزند. آیا یک سمت لب او بیحرکت است و به پایین کشیده شده؟
(A) Arms - ضعف بازوها: از او بخواهید هر دو دست را به موازات هم بالا بیاورد. آیا یک دست به سرعت پایین میافتد؟
(S) Speech - اختلال تکلم: از او بخواهید جمله سادهای را تکرار کند. آیا کلمات را نامفهوم و درهم ادا میکند؟
(T) Time - زمان: اگر حتی یکی از این علائم را دیدید، زمان را از دست ندهید و با اورژانس تماس بگیرید.
چند روز قبل از سکته مغزی چه علائمی در بدن ظاهر میشود؟ (سکته خفیف یا TIA)
بسیاری میپرسند که آیا علائم پیش از سکته وجود دارد؟ در واقع، حدود ۳۰ درصد از افراد پیش از سکته کامل، دچار سکته مغزی خفیف (TIA) میشوند. نشانههای سکته مغزی خفیف و گذرا در خواب یا بیداری، دقیقاً مشابه سکته اصلی است با این تفاوت که پس از چند دقیقه تا چند ساعت کاملاً برطرف میشود[cite: 1]. فریب این بهبودی موقت را نخورید! TIA یک زنگ خطر بسیار جدی است و باید فوراً توسط تشخیص سریع سکته مغزی با ام آر آی (MRI) و سی تی اسکن بررسی شود.
تفاوت علائم سکته مغزی با فلج بلز (فلج موقت عصب صورت)
یکی از اشتباهات رایج، خلط این دو بیماری است. در فلج بلز، بیمار نمیتواند چشم سمت درگیر را ببندد و ابروی خود را بالا بیندازد. اما در سکته مغزی، معمولاً بیمار میتواند پیشانی خود را چروک دهد و چشم را ببندد، اما لبها و نیمه پایینی صورت دچار افتادگی میشوند. تشخیص حتمی این تفاوت تنها توسط متخصص مغز و اعصاب امکانپذیر است[cite: 2].
هنگام مواجهه با بیمار دچار سکته مغزی چه اقدامات اورژانسی انجام دهیم؟
آرامش خود را حفظ کرده و فورا با اورژانس (۱۱۵) تماس بگیرید.
زمان دقیق شروع علائم را یادداشت کنید؛ این زمان برای تزریق داروی حلکننده لخته خون (tPA) حیاتی است[cite: 1].
بیمار را در وضعیت ایمن بخوابانید و اگر استفراغ کرد، سر او را به پهلو بچرخانید.
اکیداً ممنوع: هیچگونه خوراکی، آب یا دارویی (حتی آسپرین) به بیمار ندهید؛ زیرا ممکن است سکته از نوع خونریزیدهنده باشد یا بیمار دچار اختلال بلع شده و خفه شود[cite: 1].
نقش فشار خون بالا و دیابت در بروز سکته مغزی ناگهانی
سکته مغزی بیدلیل رخ نمیدهد. فشار خون کنترل نشده، دیابت، چربی خون بالا، مصرف سیگار و بیتحرکی از مهمترین عوامل خطر هستند. رسوب چربی در رگها و افزایش فشار، احتمال پارگی یا انسداد عروق مغزی را به شدت بالا میبرد. کنترل این موارد، درست ترین راه پیشگیری است.
پرسشهای متداول درباره نشانههای سکته مغزی
آیا علائم سکته مغزی خفیف خود به خود برطرف میشود؟
بله، در سکته مغزی خفیف یا TIA، لخته خونی که مسیر رگ را مسدود کرده به سرعت تجزیه شده و علائم طی چند دقیقه تا چند ساعت (زیر ۲۴ ساعت) رفع میشوند[cite: 1]. اما این به معنای رفع خطر نیست و احتمال بروز سکته مغزی کامل در روزهای بعد بسیار بالاست.
زمان طلایی (Golden Time) در درمان سکته مغزی چقدر است؟
زمان طلایی در سکتههای ایسکمیک، بین ۳ تا ۴.۵ ساعت اول پس از شروع علائم است. در این بازه، اگر تزریق داروی حلکننده لخته خون (tPA) در بیمارستان انجام شود، شانس نجات بافت مغز و کاهش فلج دائمی به شدت افزایش مییابد[cite: 1].
علائم اولیه سکته مغزی در زنان و مردان جوان چیست؟
علائم در جوانان تفاوتی با سالمندان ندارد و شامل ضعف یکطرفه، اختلال در تکلم، بیحسی و سرگیجه ناگهانی است. با این حال، در زنان جوان عواملی مانند مصرف قرصهای ضدبارداری خوراکی، میگرن همراه با اورا و اختلالات انعقادی خون، ریسک بروز سکته را بالا میبرد.
علت بیحسی، سوزن سوزن شدن و ضعف ناگهانی یک طرف بدن (دست و پا) چیست؟
مغز انسان به صورت ضربدری عمل میکند؛ یعنی نیمکره چپ مغز، کنترل سمت راست بدن و بالعکس را بر عهده دارد. انسداد رگ در یک نیمکره مغز، باعث قطع پیامهای عصبی حسی و حرکتی به نیمه مقابل بدن شده و منجر به بیحسی و ضعف ناگهانی یک طرفه میشود[cite: 1, 2].
بازتوانی، فیزیوتراپی و گفتاردرمانی بعد از سکته مغزی از چه زمانی آغاز میشود؟
درست ترین زمان برای شروع بازتوانی، بلافاصله پس از تثبیت وضعیت بیمار در بیمارستان (معمولاً ۲۴ تا ۴۸ ساعت پس از سکته) است. در تهران نورو کلینیک، پس از ترخیص بیمار، برنامه پیگیری شامل تجویز داروهای پیشگیرانه و ارجاع به خدمات بازتوانی شناختی و فیزیکی به دقت تنظیم میشود.
منابع علمی این صفحه (۳)
- NICE. Stroke and transient ischaemic attack in over 16s: diagnosis and initial management (NG128) (۲۰۱۹) مشاهده منبع
- NICE. Suspected neurological conditions: recognition and referral (NG127) (۲۰۱۹) مشاهده منبع
- NICE. Headaches in over 12s: diagnosis and management (CG150) (۲۰۱۲) مشاهده منبع
قدم بعدی: ارزیابی و پیشگیری پس از سکته مغزی
اگر خود یا یکی از عزیزانتان دچار سکته مغزی خفیف (TIA) شدهاید، یا پس از ترخیص از بیمارستان نیازمند تنظیم دارو و ارزیابی برای جلوگیری از سکته مجدد هستید، ما در تهران نورو کلینیک همراه شماییم.
دیدگاهها
هنوز دیدگاهی ثبت نشده است. اولین نفر باشید.