تهران نورو کلینیک · https://tehranneuroclinic.ir/blog/stroke-complications-rehabilitation
عوارض سکته مغزی و توانبخشی؛ بازگشت به زندگی در دوره نقاهت
پدر یا همسر شما از بیمارستان مرخص شده و حالا در خانه، دلهره و سوالات تازه شروع میشود. آیا او دوباره راه میرود؟ بازگشت حرکت دست و پا بعد از سکته مغزی چقدر طول میکشد؟ چرا گاهی بیدلیل گریه میکند یا پرخاشگر شده است؟ عوارض سکته مغزی برای خانواده بسیار شوکهکننده است، اما فراموش نکنید که مغز خاصیت «نوروپلاستیسیتی» (انعطافپذیری عصبی) دارد؛ یعنی بخشهای سالم مغز میتوانند وظایف بخشهای آسیبدیده را یاد بگیرند. در تهران نورو کلینیک، ما در مسیر توانبخشی سکته مغزی، فیزیوتراپی بعد از سکته و درمان عوارض روانی در کنار شما هستیم.
خلاصه در یک نگاه
- درست ترین زمان شروع توانبخشی و فیزیوتراپی بعد از سکته مغزی، همان روزهای اول پس از پایدار شدن وضعیت بیمار است[cite: 1].
- علت فلج شدن نیمی از بدن (همی پلژی) در بیماران سکته مغزی، آسیب به قشر حرکتی در نیمکره مقابل مغز است.
- عوارض روانی سکته مغزی (افسردگی، پرخاشگری و تغییرات خلقی) بسیار شایع بوده و با دارو یا دستگاه rTMS قابل درمان است[cite: 3].
- ورزشها و حرکات اصلاحی در خانه برای دست و پای سکته کرده، در کنار کاردرمانی، بیشترین تاثیر را در ۳ تا ۶ ماه اول دارند.
فلج شدن بعد از سکته و مشکلات حرکتی (همیپلژی)
یکی از ویرانگرترین عوارض سکته مغزی، ضعف یا فلج شدن نیمی از بدن است. علت فلج شدن نیمی از بدن (همی پلژی) در بیماران سکته مغزی، آسیب رسیدن به مسیرهای عصبی در مغز است که دستور حرکت را به عضلات صادر میکنند. این فلج معمولاً در سمت مخالف نیمکره آسیبدیده مغز رخ میدهد.
با گذشت چند هفته، ممکن است دست یا پای فلج شده دچار سفتی شدید و انقباض دائمی (اسپاستیسیتی) شود. درمان اسپاستیسیتی (سفتی عضلات) بعد از سکته با تزریق بوتاکس یکی از موثرترین روشهاست که در کلینیک ما انجام میشود و به فیزیوتراپیست اجازه میدهد مفاصل را راحتتر حرکت دهد.
مشکلات گفتاری (آفازی) و اختلال بلع (دیسفاژی)
علت اختلال بلع (دیسفاژی) و لکنت زبان پس از سکته، ضعف عضلات حلق، حنجره و زبان یا آسیب به مرکز زبان در مغز است. بیمار ممکن است کلمات را متوجه شود اما نتواند آنها را بیان کند، یا بالعکس. اختلال بلع بسیار خطرناک است، زیرا اگر غذا وارد ریه شود (آسپیراسیون)، منجر به عفونت شدید ریوی میشود. نقش کاردرمانی و گفتاردرمانی در بهبود سریع عوارض سکته مغزی در اینجا حیاتی است.
عوارض روانی سکته مغزی: چرا بیمار مدام گریه میکند؟
عوارض روانی سکته مغزی (افسردگی، پرخاشگری و تغییرات خلقی) اغلب توسط خانوادهها نادیده گرفته میشود. بیمار ممکن است به دلیل آسیب مغزی یا احساس ناتوانی، دچار افسردگی عمیق یا گریههای بیاختیار (بیثباتی خلقی) شود. فرد افسرده انگیزه خود را برای توانبخشی سکته مغزی از دست میدهد. درمان این افسردگی با داروهای ایمن یا استفاده از دستگاه آر تی ام اس (rTMS) امکانپذیر است.
توانبخشی سکته مغزی: از کی شروع کنیم و چه اقداماتی لازم است؟
طبق دستورالعملهای معتبر، درست ترین زمان شروع توانبخشی و فیزیوتراپی بعد از سکته مغزی، به محض تثبیت علائم حیاتی در بیمارستان است. دوره نقاهت سکته مغزی طلاییترین زمان خود را در ۳ تا ۶ ماه اول سپری میکند، هرچند پیشرفتها حتی پس از یک سال نیز ادامه دارد.
اقدامات کلیدی در توانبخشی:
فیزیوتراپی بعد از سکته: برای بازگرداندن قدرت عضلات، تعادل و آموزش مجدد راه رفتن.
مراقبتهای پرستاری و توانبخشی بیمار سکته مغزی در منزل: جلوگیری از خشک شدن مفاصل با انجام حرکات کششی، و پیشگیری از زخم بستر با تغییر مداوم وضعیت بیمار در رختخواب.
دارو و مکملها: مصرف قرصهای تقویتی و ویتامینها برای بازسازی سلولهای مغزی (تحت نظر پزشک) میتواند به روند ترمیم کمک کند.
تحریک مغناطیسی مغز (rTMS): تاثیر دستگاه آر تی ام اس (rTMS) در توانبخشی حرکتی و تکلم بعد از سکته، به عنوان یک درمان مکمل برای فعالسازی مجدد قشر حرکتی مغز، در حال بررسی و اثبات است.
در ویزیت پیگیری چه میکنیم؟
پس از ترخیص، در ویزیت متخصص مغز و اعصاب، روند بهبود بیمار را ارزیابی کرده، داروهای پیشگیرانه (برای جلوگیری از سکته مجدد) را تنظیم میکنیم، و در صورت نیاز برنامه تزریق بوتاکس برای سفتی عضلات یا جلسات rTMS را تدوین مینماییم.
هشدار: پیشگیری از سکته مجدد و علائم خطر
خطر بروز دومین سکته مغزی در سال اول بسیار بالاست[cite: 2]. داروهای فشار خون، کنترل قند و رقیقکنندههای خون را به هیچ وجه بدون نظر پزشک قطع نکنید، حتی اگر وضعیت حرکتی بیمار بهبود یافته است. همچنین، اگر بیمار به طور ناگهانی دچار ضعف جدید، اختلال گفتار جدید یا افتادگی صورت شد، فوراً با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید.
پرسشهای متداول درباره دوره نقاهت سکته مغزی
آیا فلج ناشی از سکته مغزی به طور کامل درمان میشود؟
میزان بازگشت حرکت به شدت آسیب مغزی بستگی دارد. در بسیاری از بیماران، حرکات درشت (مثل حرکت شانه و آرنج) به خوبی برمیگردد، اما حرکات ظریف انگشتان زمان بیشتری میبرد. با فیزیوتراپی مداوم و کاردرمانی، بخش قابل توجهی از استقلال فرد قابل بازیابی است.
طول عمر بیماران بعد از سکته مغزی چقدر است؟
طول عمر بیمار به شدت سکته، سن، و از همه مهمتر کنترل بیماریهای زمینهای (دیابت، فشار خون، بیماری قلبی) بستگی دارد. با مصرف منظم داروها[cite: 2]، تغییر سبک زندگی و توانبخشی صحیح، بسیاری از بیماران سالهای طولانی و با کیفیتی را زندگی میکنند.
آیا مشکل تکلم و بلع بیمار بعد از سکته برطرف میشود؟
بله، اما نیازمند مداخله سریع گفتاردرمانی است. در هفتههای اول، مغز به سرعت در حال ترمیم مسیرهای عصبی است. تمرینات بلع برای جلوگیری از خفگی و عفونت ریه در این بیماران بسیار حیاتی است.
چگونه از خشکی مفاصل و زخم بستر در بیماران سکتهای جلوگیری کنیم؟
تغییر وضعیت بیمار هر ۲ ساعت یکبار، استفاده از تشکهای مواج، تمیز و خشک نگه داشتن پوست، و انجام ورزشها و حرکات اصلاحی در خانه برای دست و پای سکته کرده (حتی به صورت غیرفعال توسط مراقب) مانع از بروز زخم بستر و خشک شدن مفاصل میشود.
چه زمانی بیمار سکته مغزی میتواند راه رفتن را دوباره شروع کند؟
این موضوع در بیماران مختلف متفاوت است. توانبخشی سکته مغزی معمولاً از نشستن لبه تخت شروع شده و به ایستادن با کمک واکر و در نهایت راه رفتن ختم میشود. شروع سریع فیزیوتراپی، شانس بازگشت سریعتر به راه رفتن را به شدت افزایش میدهد.
منابع علمی این صفحه (۳)
- NICE NG236, Stroke rehabilitation in adults (۲۰۲۳) مشاهده منبع
- NICE NG128, Stroke and transient ischaemic attack in over 16s: diagnosis and initial management (۲۰۱۹) مشاهده منبع
- Lefaucheur JP et al. Evidence-based guidelines on the therapeutic use of repetitive transcranial magnetic stimulation (rTMS): An update (2014-2018). Clin Neurophysiol, 2020. (۲۰۲۰) مشاهده منبع
همین امروز نوبت ویزیت پیگیری خود را رزرو کنید
اگر عزیز شما به تازگی از بیمارستان مرخص شده است، زمان طلایی توانبخشی و کنترل دارویی را از دست ندهید. ما در تهران نورو کلینیک، با ارزیابی دقیق، نقشه راه بهبودی را برای شما ترسیم میکنیم.
دیدگاهها
هنوز دیدگاهی ثبت نشده است. اولین نفر باشید.