سرگیجه و عدم تعادل
انواع سرگیجه، علتهای رایج مثل BPPV، علائمی که اورژانس لازم دارند و راههای درمان در کلینیک.
تهران نورو کلینیککلینیک مغز و اعصاب تهران
تهران نورو کلینیک · https://tehranneuroclinic.ir/blog/sudden-dizziness-causes
اگر ناگهان احساس میکنید محیط دور سرتان میچرخد، هنگام بلند شدن چشمهایتان سیاهی میرود یا سرگیجه و حالت تهوع دارید، نخست باید نوع و زمان شروع علامت مشخص شود. علت سرگیجه ناگهانی ممکن است سرگیجه وضعیتی خوشخیم (BPPV)، افت فشار خون، میگرن دهلیزی یا اختلال گوش داخلی باشد؛ اما گاهی سکته مغزی نیز با سرگیجه شروع میشود. در این راهنما تفاوت علتهای شایع، نشانههای سرگیجه خطرناک و مسیر ارزیابی توسط متخصص مغز و اعصاب را توضیح میدهیم.
علت سرگیجه ناگهانی به نوع احساس و الگوی حمله بستگی دارد. اگر با غلت زدن در تخت یا چرخاندن سر چند ثانیه احساس چرخش دارید، سرگیجه وضعیتی خوشخیم (BPPV) مطرح است. اگر هنگام ایستادن سیاهی رفتن چشم و احساس غش دارید، افت فشار خون وضعیتی محتملتر است. سرگیجه طولانی همراه حالت تهوع میتواند با التهاب عصب دهلیزی همراه باشد، اما برخی موارد ناگهانی و مداوم نیز نیازمند ارزیابی فوری برای رد سکته مغزی هستند. تشخیص حتمی فقط با توصیف علامت ممکن نیست.
پزشک ابتدا میپرسد دقیقاً چه احساسی دارید، حمله چند ثانیه یا چند ساعت طول میکشد و آیا با تغییر وضعیت ایجاد میشود یا خودبهخود شروع شده است.
سرگیجه چرخشی (Vertigo): احساس حرکت یا چرخش خود یا محیط؛ ممکن است منشأ گوش داخلی یا دستگاه عصبی مرکزی داشته باشد.
سبکی سر و احساس نزدیک شدن به غش: بهویژه هنگام ایستادن، ممکن است با افت فشار، کمآبی، برخی داروها یا مشکلات گردش خون ارتباط داشته باشد.
عدم تعادل: تلوتلو خوردن یا دشواری در راه رفتن؛ اگر ناگهانی و شدید باشد، باید فوراً بررسی شود.
سرگیجه وضعیتی زمانی رخ میدهد که ذرات کربنات کلسیم در مجاری نیمدایرهای گوش داخلی جابهجا شوند. غلت زدن در رختخواب، خم شدن، نگاه به بالا یا چرخاندن سر حملهای کوتاه از سرگیجه چرخشی ایجاد میکند. هر حمله معمولاً کمتر از یک دقیقه است، هرچند احساس ناپایداری ممکن است بیشتر بماند. پزشک با آزمون وضعیتی مانند دیکس–هالپایک (Dix–Hallpike) آن را بررسی و در صورت مناسب بودن از مانور جابهجایی ذرات مانند اِپلی (Epley) استفاده میکند. در صفحه سرگیجه و عدم تعادل اطلاعات بیشتری بخوانید.
اگر با بلند شدن از رختخواب یا صندلی سرتان سبک میشود، چشمتان سیاهی میرود یا احساس میکنید در حال غش هستید، افت فشار خون وضعیتی (Orthostatic Hypotension) یکی از علتهای ممکن است. کمآبی، گرما، استراحت طولانی و داروهای کاهنده فشار خون میتوانند نقش داشته باشند. افت فشار با اندازهگیری فشار خون در حالت خوابیده و ایستاده بررسی میشود. اگر علامت تکرار میشود، غش کردهاید یا بیماری قلبی دارید، معاینه اهمیت بیشتری دارد.
التهاب عصب دهلیزی میتواند باعث سرگیجه چرخشی شدید و مداوم، تهوع، استفراغ و اختلال تعادل برای ساعتها تا چند روز شود. این الگو ممکن است شبیه سکته گردش خون خلفی مغز باشد؛ بنابراین سرگیجه شدید و مداومِ تازهشروعشده را خودسرانه به گوش داخلی نسبت ندهید و برای ارزیابی فوری اقدام کنید.
در میگرن دهلیزی (Vestibular Migraine)، سرگیجه ممکن است با حساسیت به نور و صدا، تهوع یا سابقه میگرن همراه باشد و حتی بدون سردرد رخ دهد. حملات میتوانند از چند دقیقه تا ساعتها ادامه داشته باشند. درباره الگوهای مختلف میگرن بیشتر بخوانید.
اگر سرگیجههای تکرارشونده با احساس پری گوش، وزوز یا تغییر شنوایی همراه هستند، اختلالاتی مانند بیماری منییر یا التهاب گوش داخلی مطرح میشوند. کاهش شنوایی ناگهانی، بهویژه همراه سرگیجه جدید، نیازمند ارزیابی فوری پزشکی است.
برخی داروهای فشار خون، آرامبخشها یا داروهای مؤثر بر سیستم عصبی، همچنین کمآبی و افت قند خون میتوانند احساس سرگیجه ایجاد کنند. در صورت دیابت یا تغییر اخیر داروها، این موضوع را در ویزیت مطرح کنید؛ هیچ دارویی را بدون نظر پزشک قطع نکنید.
سرگیجه خطرناک ممکن است با سکته در ساقه مغز یا مخچه ارتباط داشته باشد. دوبینی، اختلال گفتار، ضعف یا بیحسی، ناتوانی در ایستادن و راه رفتن، سردرد ناگهانی شدید یا سرگیجه ناگهانی شدید و مداوم از نشانههایی هستند که ارزیابی اورژانسی میخواهند. نبود ضعف دستوپا بهتنهایی سکته را رد نمیکند.
اگر با نشستن یا ایستادن از تخت، چشمها سیاهی میرود و احساس ضعف دارید، افت فشار وضعیتی را باید بررسی کرد. اما اگر با غلت زدن یا تغییر جهت سر ناگهان اتاق میچرخد، سرگیجه وضعیتی محتملتر است. تفاوت این دو بر اساس شرح حال، معاینه و در صورت نیاز اندازهگیری فشار خون و آزمونهای تعادل مشخص میشود.
سرگیجه و حالت تهوع میتوانند در سرگیجه وضعیتی، التهاب عصب تعادل، میگرن دهلیزی و برخی علتهای مرکزی دیده شوند. شدت تهوع بهتنهایی برای تشخیص خوشخیم یا خطرناک بودن کافی نیست. اگر همراه تهوع دچار سرگیجه شدید و مداومِ جدید، مشکل راه رفتن، علائم عصبی یا استفراغ غیرقابلکنترل شدهاید، ارزیابی فوری لازم است.
اگر سرگیجه ناگهانی با اختلال گفتار، دوبینی، افتادگی صورت، ضعف یکطرفه، بیحسی، مشکل شدید تعادل یا سردرد ناگهانی و بسیار شدید همراه است، فوراً با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید. سرگیجه شدید، مداوم و تازهشروعشده نیز حتی بدون علائم عصبی آشکار میتواند نیازمند بررسی اورژانسی باشد. تا رسیدن کمک رانندگی نکنید.
متخصص مغز و اعصاب بر اساس شروع، مدت و محرک حملات، سابقه بیماریها و داروها و معاینه عصبی و تعادل تصمیم میگیرد. در موارد مناسب، فشار خون خوابیده و ایستاده، آزمون دیکس–هالپایک، بررسی حرکت چشمها و شنوایی انجام میشود. آزمون تخصصی HINTS فقط در شرایط مناسب و توسط فرد آموزشدیده برای سرگیجه حاد مداوم کاربرد دارد و تست خانگی نیست. MRI برای هر سرگیجهای ضروری نیست، اما در صورت شک به علت مرکزی یا علائم هشدار ممکن است درخواست شود.
درمان سرگیجه به علت آن وابسته است، نه صرفاً شدت علامت: مانور اپلی یا مانور مناسب دیگر برای برخی موارد BPPV، اصلاح علت افت فشار، و برنامه درمانی اختصاصی برای میگرن دهلیزی یا بیماری گوش داخلی. مصرف خودسرانه و طولانیمدت داروهای ضدسرگیجه میتواند ارزیابی و بازتوانی تعادل را دشوار کند. اگر علائم شدید یا غیرمعمولاند، ابتدا باید علتهای فوری رد شوند.
اگر حملات تکرار میشوند، سرگیجه هنگام بلند شدن ادامه دارد، تعادل شما مختل شده یا علت با معاینه اولیه مشخص نشده است، برای ویزیت متخصص مغز و اعصاب اقدام کنید. در تهران نورو کلینیک، واقع در محدوده نیاوران و کامرانیه تهران، بررسی سرگیجه بر اساس شرح حال و معاینه انجام میشود و در صورت نیاز مسیر بررسی تکمیلی تعیین خواهد شد. رزرو نوبت بررسی سرگیجه برای موارد غیراورژانسی در دسترس است. برای آشنایی با زمان مراجعه نیز راهنمای مراجعه به متخصص مغز و اعصاب را ببینید.
علائم سرگیجه خطرناک؛ چه زمانی فوراً با ۱۱۵ تماس بگیریم؟
اگر سرگیجه ناگهانی با هر یک از موارد زیر همراه است، فوراً با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید:
دوبینی، کاهش بینایی ناگهانی، اختلال گفتار یا افتادگی صورت
ضعف یا بیحسی یک طرف بدن، اختلال جدید هماهنگی حرکات
ناتوانی جدید در ایستادن یا راه رفتن حتی با کمک
سردرد ناگهانی بسیار شدید یا درد گردن غیرمعمول و شدید
سرگیجه شدید و مداومِ تازهشروعشده همراه تهوع، استفراغ یا ناپایداری واضح، حتی بدون ضعف اندام
کاهش شنوایی ناگهانی همراه سرگیجه جدید نیز نیازمند ارزیابی پزشکی فوری است. خودتان رانندگی نکنید و زمان شروع علائم را ثبت کنید.
در تهران نورو کلینیک و طی ویزیت تخصصی مغز و اعصاب، پس از اطمینان از نبود علائم اورژانسی، مراحل بررسی بر اساس نوع سرگیجه انتخاب میشود:
شرح حال دقیق: آیا حس چرخش دارید یا سبکی سر؟ سرگیجه هنگام بلند شدن است یا با حرکت سر؟ چند ثانیه، دقیقه یا ساعت طول میکشد؟
معاینه عصبی و تعادل: راه رفتن، هماهنگی، حرکات چشم و در صورت نیاز فشار خون در وضعیت خوابیده و ایستاده بررسی میشود.
تست سرگیجه وضعیتی: در صورت مناسب بودن، آزمون دیکس–هالپایک انجام میشود و اگر BPPV تشخیص داده شود، مانور درمانی متناسب مانند اپلی پیشنهاد میشود.
آزمایش یا تصویربرداری در صورت نیاز: بسته به علائم و معاینه، بررسی شنوایی، آزمایشها یا MRI ممکن است لازم شود؛ انجام MRI برای تمام موارد سرگیجه ضروری نیست.
در زمان حمله بنشینید یا دراز بکشید، برای جلوگیری از سقوط از حرکت ناگهانی پرهیز کنید، در صورت نداشتن محدودیت پزشکی مایعات کافی مصرف کنید و بدون تشخیص، مانورهای سرگیجه یا داروهای جدید را خودسرانه شروع نکنید. اگر سرگیجه خطرناک یا شدید و مداوم تازهشروعشده دارید، به جای انتظار برای نوبت معمول، کمک فوری پزشکی بگیرید.
برای سرگیجه تکرارشونده یا غیراورژانسی میتوانید نوبت بررسی سرگیجه و عدم تعادل رزرو کنید.
بله. اگرچه بسیاری از موارد سرگیجه با مشکلات گوش داخلی یا افت فشار ارتباط دارند، سکته مخچه یا ساقه مغز نیز ممکن است با سرگیجه ناگهانی بروز کند. سرگیجه شدید و مداوم تازهشروعشده، ناتوانی در راه رفتن، دوبینی، اختلال گفتار یا ضعف اندام نیازمند ارزیابی اورژانسی است؛ نبود علائم عصبی آشکار سکته را بهطور حتمی رد نمیکند.
اگر هنگام نشستن یا ایستادن سیاهی چشم و احساس غش دارید، افت فشار خون وضعیتی مطرح است. اگر با غلت زدن در تخت یا چرخاندن سر احساس چرخش کوتاه دارید، سرگیجه وضعیتی (BPPV) محتملتر است. برای تشخیص ممکن است فشار خون خوابیده و ایستاده یا آزمون وضعیتی بررسی شود.
حملههای سرگیجه وضعیتی معمولاً با حرکت سر ایجاد میشوند و اغلب کمتر از یک دقیقه طول میکشند. در صورت تأیید تشخیص، پزشک ممکن است مانور جابهجایی ذرات گوش داخلی مانند اپلی را انجام دهد. خوددرمانی با مانور، بهخصوص در افراد با مشکل گردن یا تشخیص نامشخص، مناسب نیست.
نه برای همه افراد. در سرگیجه وضعیتی معمولی، شرح حال و آزمونهای بالینی اغلب کافیاند. اما در سرگیجه مداوم تازهشروعشده، علائم عصبی، مشکل شدید تعادل یا یافتههای غیرمعمول، بررسی فوری و گاهی MRI ضرورت پیدا میکند. تشخیص نیاز به تصویربرداری بر عهده پزشک است.
درمان به علت اصلی بستگی دارد. بعضی داروها ممکن است برای تسکین کوتاهمدت تهوع و سرگیجه تجویز شوند، ولی درمان سرگیجه وضعیتی بیشتر با مانور مناسب است و مصرف طولانیمدت خودسرانه دارو توصیه نمیشود. اگر تهوع و سرگیجه شدید و مداوم بهتازگی شروع شده یا قادر به راه رفتن نیستید، فوراً ارزیابی شوید.
سرگیجه هنگام بلند شدن، حملات سرگیجه وضعیتی یا سرگیجه همراه حالت تهوع را با معاینه تخصصی بررسی کنید. برای موارد غیر اورژانسی در تهران نورو کلینیک، محدوده نیاوران و کامرانیه، نوبت ویزیت رزرو کنید؛ در صورت علائم خطر با ۱۱۵ تماس بگیرید.
دیدگاهها
هنوز دیدگاهی ثبت نشده است. اولین نفر باشید.