صرع و تشنج
راهنمای جامع بیماری صرع و تشنج: بررسی علائم پیش از تشنج، تشنج در خواب، تفاوت صرع ابسنس با تشنج تونیک کلونیک و نقش نوار م...
تهران نورو کلینیککلینیک مغز و اعصاب تهران
تهران نورو کلینیک · https://tehranneuroclinic.ir/blog/first-seizure-adult
اولین تشنج در بزرگسالی میتواند برای فرد و خانواده نگرانکننده باشد: آیا یک بار تشنج صرع است؟ کدام آزمایشها لازماند و احتمال تکرار تشنج چقدر است؟ بعد از تشنج اول، ابتدا باید وضعیت اورژانسی و علتهای قابلدرمان بررسی شود؛ سپس متخصص مغز و اعصاب با شرح حال شاهد، نوار مغز (EEG) و در صورت نیاز تصویربرداری، خطر تکرار و ضرورت درمان را ارزیابی میکند. در این راهنما اقدامات فوری، علائم هشدار و مسیر پیگیری در تهران نورو کلینیک را گامبهگام میخوانید.
اگر فردی برای نخستین بار تشنج کرده و هنوز ارزیابی پزشکی نشده است، باید برای بررسی فوری به اورژانس مراجعه کند. پس از پایدار شدن وضعیت، ارزیابی تخصصی مغز و اعصاب باید بهسرعت انجام شود؛ راهنمای NICE برای نخستین تشنج مشکوک، ارجاع فوری با هدف ویزیت طی دو هفته را توصیه میکند. در صورت درخواست نوار مغز، انجام زودهنگام آن ـ ترجیحاً طی ۷۲ ساعت ـ توصیه شده است. یک بار تشنج لزوماً به معنی ابتلا به صرع نیست و برنامه درمان برای همه افراد یکسان نیست.
زمان حمله را ثبت کنید: مدت لرزش یا اختلال هوشیاری را با ساعت اندازه بگیرید و اگر امن است، از نشانهها برای پزشک یادداشت یا ویدئو تهیه کنید.
محیط را ایمن کنید: اشیای تیز و سخت را دور کنید، زیر سر جسمی نرم قرار دهید و لباس تنگ اطراف گردن را شل کنید.
فرد را محکم نگه ندارید: جلوی حرکات را به زور نگیرید و هیچ چیزی، حتی انگشت یا قاشق، در دهان او نگذارید.
پس از پایان حرکات، به پهلو قرار دهید: تنفس و سطح هوشیاری را بررسی کنید؛ تا برگشت کامل هوشیاری، آب، غذا یا داروی خوراکی ندهید.
برای نخستین حمله ارزیابی اورژانسی بخواهید: اگر حمله بیش از ۵ دقیقه طول کشید، حملهها بدون بههوشآمدن تکرار شدند، تنفس غیرعادی بود یا آسیب جدی رخ داد، فوراً با ۱۱۵ تماس بگیرید.
اگر فرد در آب تشنج کرده، باردار است، دیابت دارد، به هوش نمیآید یا پس از حمله ضعف و اختلال گفتار دارد، اقدام اورژانسی اهمیت بیشتری پیدا میکند. برای کمک به تشخیص، زمان شروع، نوع حرکات، وضعیت چشمها و مدت گیجی بعد از حمله را یادداشت کنید.
بعد از بعضی تشنجهای همراه با حرکات شدید، احساس خستگی، خوابآلودگی، سردرد، کوفتگی عضلات، گازگرفتگی زبان و دورهای از گیجی ممکن است رخ دهد؛ به این مرحله «پس از حمله» یا پساتشنجی میگویند. شدت و مدت آن متفاوت است. بااینحال، گیجی طولانی یا بدترشونده، کاهش هوشیاری پایدار، دشواری تنفس، آسیب سر یا ضعف یکطرفه را نباید صرفاً به خستگی بعد از تشنج نسبت داد و باید فوری بررسی کرد.
پاسخ به سؤال «یک بار تشنج صرع است؟» معمولاً خیر است؛ تشنج یک رویداد و صرع یک استعداد پایدار برای بروز حملههای صرعی است. تشنج ممکن است بهدلیل افت شدید قند، اختلالات الکترولیتی، عفونت، مسمومیت یا قطع ناگهانی بعضی مواد و داروها رخ دهد. این موارد نیازمند تشخیص و درمان علت زمینهای هستند.
براساس تعریف بالینی ILAE، صرع میتواند پس از دو تشنج بدون عامل تحریککننده با فاصله بیش از ۲۴ ساعت، یا حتی پس از یک تشنج بدون عامل تحریککننده در صورت خطر بالای تکرار (در حد احتمال تکرار پس از دو تشنج، حدود ۶۰ درصد یا بیشتر طی ۱۰ سال)، تشخیص داده شود. بنابراین نه یک حمله بهتنهایی صرع را ثابت میکند و نه طبیعی بودن یک تست آن را حتماً رد میکند. برای شناخت انواع حمله و درمان، صفحه صرع و تشنج را ببینید.
پزشک میپرسد قبل از حمله احساس بوی غیرعادی، ترس ناگهانی، سیاهی رفتن چشم یا تپش قلب داشتهاید یا نه؛ حین حمله چه حرکاتی رخ داده و بعد از آن چهقدر گیج بودهاید. شرح شاهد و فیلم کوتاهِ ایمن از حمله در افتراق تشنج از غش و دیگر رویدادهای مشابه ارزش زیادی دارد.
نوار مغز (EEG) فعالیت الکتریکی مغز را ثبت میکند و میتواند الگوهای صرعی را نشان دهد. اگر پزشک درخواست کند، انجام هرچه زودتر آن ترجیح دارد؛ مطابق NICE، در صورت امکان طی ۷۲ ساعت. نوار مغز طبیعی صرع را رد نمیکند و گاهی EEG خواب، کمخوابی یا ثبت طولانیمدت مطرح میشود. نتیجه همیشه با شرح حال و معاینه تفسیر میشود.
تصویربرداری برای بررسی علت ساختاری، مانند ضایعات قدیمی یا جدید مغز، در افراد منتخب درخواست میشود. نوع و فوریت آن به شرایط بالینی بستگی دارد: در اورژانس ممکن است سیتیاسکن لازم باشد و برای بررسی دقیقتر علتهای ساختاری، MRI با پروتکل مناسب صرع مطرح شود. همه بیماران الزاماً به یک نوع تصویربرداری نیاز ندارند.
قند خون، الکترولیتها و بررسیهای دیگر طبق وضعیت بیمار درخواست میشوند تا علتهای قابل اصلاح تشنج شناسایی شوند. نوار قلب ۱۲ اشتقاقی (ECG) نیز مهم است، زیرا بعضی اختلالات ریتم قلب و غش ممکن است به تشنج شبیه باشند. سابقه بیماری، داروهای مصرفی، بارداری احتمالی و مصرف یا قطع مواد را دقیق اطلاع دهید.
در بزرگسالان با اولین تشنج بدون عامل تحریککننده، مطالعات راهنمای AAN/AES خطر تکرار طی دو سال نخست را حدود ۲۱ تا ۴۵ درصد گزارش کردهاند. این عدد میانگین مطالعات است، نه پیشبینی شخصی برای شما؛ در تشنجهای ناشی از علت حاد و قابل اصلاح نیز خطر یکسان نیست.
احتمال تکرار تشنج به عواملی مانند وجود تخلیههای صرعی در EEG، یافته قابلتوجه در تصویربرداری، سابقه آسیب مغزی مانند سکته یا ضربه و وقوع تشنج هنگام خواب وابسته است. پزشک این اطلاعات را کنار سن، نوع حمله و وضعیت سلامت فرد قرار میدهد و درباره پیگیری یا درمان تصمیم مشترک میگیرد.
برای همه افراد دارو از همان حمله اول شروع نمیشود. درمان دارویی زودهنگام در برخی بیماران خطر حمله مجدد طی دو سال آینده را کاهش میدهد، اما لزوماً احتمال بهبودی پایدار در درازمدت را تغییر نمیدهد. تصمیم به نوع تشنج، نتیجه EEG و MRI، احتمال تکرار، عوارض احتمالی دارو، شرایط شغلی و ترجیح بیمار بستگی دارد. داروی تجویزشده را خودسرانه شروع، کم یا قطع نکنید.
رانندگی نکنید: بازگشت به رانندگی تابع ارزیابی پزشکی و مقررات معتبر صدور گواهینامه است، نه فقط احساس خوب بودن پس از حمله.
خواب منظم داشته باشید: از بیخوابی و شیفتهای فرساینده دوری کنید و در صورت احتمال اختلال خواب، موضوع را مطرح کنید.
خطر سقوط و غرقشدن را کم کنید: شنای تنها، کار در ارتفاع، کار با ماشینآلات خطرناک و حمام در وان را فعلاً کنار بگذارید.
داروها و عوامل محرک را مرور کنید: قطع ناگهانی الکل یا داروهای آرامبخش میتواند خطرناک باشد؛ برای تغییر مصرف از پزشک کمک بگیرید.
خانواده را آماده کنید: اطرافیان روش کمک اولیه، زمان تماس با ۱۱۵ و ثبت مدت حمله را بدانند.
برای بررسیهای بعد از تشنج اول در تهران نورو کلینیک، واقع در محدوده نیاوران و کامرانیه تهران، شرح رویداد و مدارک اورژانس بررسی میشود و معاینه عصبی انجام میگیرد. پزشک براساس شواهد مشخص میکند که آیا به نوار مغز، MRI یا ارزیابی دیگری نیاز دارید و درباره خطر تکرار، دارو و احتیاطهای زندگی روزمره توضیح میدهد. بهتر است شاهد حمله، ویدئوی موجود، فهرست داروها و گزارشهای آزمایش و تصویربرداری را همراه بیاورید.
برای آمادهشدن، راهنمای اولین مراجعه را بخوانید. اگر ارزیابی اورژانسی انجام شده و وضعیت پایدار است، برای پیگیری تخصصی از صفحه ویزیت متخصص مغز و اعصاب و رزرو آنلاین نوبت استفاده کنید؛ نوبت مطب جایگزین مراجعه اورژانسی نیست.
اگر تشنج برای نخستین بار رخ داده و هنوز بررسی پزشکی نشده، ارزیابی فوری ضروری است. در تشنج بیش از ۵ دقیقه، حملات پیاپی، اختلال تنفس، بههوشنیامدن، آسیب شدید، تشنج در آب، بارداری، یا نشانههای عصبی تازه مانند ضعف یکطرفه و اختلال گفتار فوراً با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید. پس از ترخیص و رفع وضعیت حاد، برای بررسی احتمال تکرار تشنج و تعیین مسیر درمان، پیگیری متخصص مغز و اعصاب را به تعویق نیندازید.
خیر، لزوماً نه. یک حمله میتواند به علت اختلالی گذرا مانند افت قند یا یک رویداد بدون عامل تحریککننده رخ دهد. در بعضی افراد، اگر ارزیابیها خطر بسیار بالای تکرار را نشان دهند، تشخیص صرع حتی پس از یک تشنج ممکن است. تشخیص نهایی نیازمند نظر متخصص است.
در صورت شک به تشنج صرعی، پزشک ممکن است EEG درخواست کند؛ راهنمای NICE انجام زودهنگام، ترجیحاً طی ۷۲ ساعت، را توصیه میکند. MRI یا سیتیاسکن بسته به نشانهها و احتمال علت ساختاری انتخاب میشود. طبیعی بودن نوار مغز، صرع را بهطور قطعی رد نمیکند.
در بزرگسالان با نخستین تشنج بدون عامل تحریککننده، خطر تکرار در دو سال اول در مطالعات حدود ۲۱ تا ۴۵ درصد گزارش شده است. نتیجه EEG، تصویربرداری، سابقه آسیب مغزی و تشنج در خواب میتوانند خطر فردی را تغییر دهند.
تا زمانی که ارزیابی پزشکی انجام نشده و شرایط قانونی رانندگی روشن نیست، رانندگی نکنید. شنا بهتنهایی، غواصی و فعالیت در ارتفاع نیز خطرناک است؛ درباره بازگشت ایمن به هر فعالیت با پزشک مشورت کنید.
زمان را ثبت کنید، اطراف فرد را ایمن نگه دارید، چیزی در دهانش نگذارید و او را مهار نکنید. پس از پایان حرکات، در صورت تنفس طبیعی به پهلو قرار دهید. اگر حمله بیش از ۵ دقیقه طول کشید، دوباره تکرار شد یا تنفس و هوشیاری بازنگشت، با ۱۱۵ تماس بگیرید.
اگر ارزیابی اولیه اورژانس انجام شده و وضعیت شما پایدار است، برای بررسی نوار مغز، احتمال تکرار تشنج و تصمیم درباره درمان با متخصص مغز و اعصاب تهران نورو کلینیک در نیاوران نوبت بگیرید.
دیدگاهها
هنوز دیدگاهی ثبت نشده است. اولین نفر باشید.