صرع و تشنج
راهنمای جامع بیماری صرع و تشنج: بررسی علائم پیش از تشنج، تشنج در خواب، تفاوت صرع ابسنس با تشنج تونیک کلونیک و نقش نوار م...
تهران نورو کلینیککلینیک مغز و اعصاب تهران
تهران نورو کلینیک · https://tehranneuroclinic.ir/blog/seizure-in-adults-causes
مشاهده تشنج ناگهانی در بزرگسالی، چه در خودتان و چه در یکی از عزیزانتان، تجربهای به شدت دلهرهآور است. در آن لحظات پر از اضطراب، سوالات زیادی به ذهن خطور میکند: «چرا یک فرد بزرگسال به طور ناگهانی دچار تشنج میشود؟» و «آیا این به معنای ابتلا به بیماری صرع است؟». واقعیت این است که علت تشنج در بزرگسالان همیشه به یک بیماری مزمن ختم نمیشود و تفاوت صرع و تشنج بسیار کلیدی است. در این مقاله از تهران نورو کلینیک، به بررسی علائم تشنج مغزی، علت غش و تشنج و اقدامات اورژانسی لازم در زمان حمله میپردازیم تا در مواجهه با این شرایط، آگاهانه عمل کنید.
بسیاری از مردم فکر میکنند هر فردی که تشنج میکند، مبتلا به صرع است. تشنج یک رویداد گذراست که به دلیل تخلیه الکتریکی غیرطبیعی و ناگهانی در شبکههای عصبی مغز رخ میدهد. اما صرع یک اختلال مزمن مغزی است که در آن فرد، بدون وجود هیچ محرک مشخص و موقتی (مانند افت قند یا تب)، مستعد حملات تشنجی مکرر است. از نظر پزشکی، تشخیص صرع معمولاً زمانی مطرح میشود که فرد حداقل دو بار تشنج بدون دلیل مشخص (Unprovoked) با فاصله بیش از ۲۴ ساعت را تجربه کرده باشد[cite: 1].
علائم تشنج مغزی بسته به اینکه کدام قسمت مغز درگیر شده باشد، متفاوت است. گاهی نشانهها و علائم هشداردهنده قبل از شروع تشنج (اورا) بروز میکنند، مانند احساس بوی عجیب، سرگیجه، یا احساس ترس ناگهانی. حمله اصلی میتواند شامل موارد زیر باشد:
خیره شدن به یک نقطه و قطع ارتباط با محیط (تشنج غایب)
حرکات غیرارادی و پرش عضلات در یک اندام (تشنج موضعی)
از دست دادن هوشیاری، زمین خوردن و لرزش شدید کل بدن (تشنج تونیک-کلونیک)
علت تشنج ناگهانی برای اولین بار در بزرگسالان را میتوان به دو دسته موقت (گذرا) و ساختاری تقسیم کرد:
در این حالت، تاثیر افت قند خون، مصرف الکل و مواد مخدر در تشنج بزرگسالان بسیار پررنگ است. همچنین اختلالات شدید الکترولیتها (مثل افت سدیم)، عفونتهای سیستمیک یا مننژیت، قطع ناگهانی داروهای آرامبخش و بیخوابی مفرط میتوانند ماشه تشنج را بکشند. تشنج در خواب بزرگسالان نیز گاهی ریشه در افت شدید قند خون شبانه یا آپنه خواب دارد.
اگر محرک موقتی یافت نشود، ارتباط تومور مغزی، سکته مغزی و ضربه به سر با تشنج باید به دقت بررسی شود. بافت اسکار باقیمانده از یک ضربه یا سکته قدیمی میتواند سالها بعد باعث تخلیه الکتریکی غیرطبیعی شود.
باید توجه داشت که تشنج عصبی یا کاذب (PNES) و تفاوت آن با تشنج واقعی بسیار مهم است. حملات PNES ریشه روانی (مانند استرس و ترومای شدید) دارند و ناشی از اختلال الکتریکی مغز نیستند. تشخیص این موارد نیازمند تبحر متخصص مغز و اعصاب است.
هنگام بروز تشنج در بزرگسالان چه اقدامات اورژانسی انجام دهیم؟
آرامش خود را حفظ کنید و زمان شروع تشنج را اندازه بگیرید.
محیط را ایمن کنید: اشیای تیز و سخت را از اطراف بیمار دور کنید و یک وسیله نرم (مثل لباس یا بالش کوچک) زیر سر او قرار دهید.
به دهان بیمار دست نزنید: برخلاف باور غلط، در زمان غش و قفل شدن فک، به هیچ وجه سعی نکنید دهان بیمار را به زور باز کنید یا چیزی بین دندانهایش بگذارید؛ خطر خفگی یا شکستگی فک وجود دارد.
پس از پایان لرزشها: بیمار را به پهلو (Recovery Position) بخوابانید تا راه هوایی او باز بماند و ترشحات از دهانش خارج شود.
چه زمانی بعد از تشنج باید حتما به متخصص مغز و اعصاب مراجعه کرد؟ اگر این اولین تشنج فرد است، پس از ترخیص از اورژانس، مراجعه سریع به نورولوژیست الزامی است. پزشک با تکیه بر نقش نوار مغز (EEG) و ام آر آی (MRI) در تشخیص علت تشنج، وضعیت ساختاری و الکتریکی مغز را ارزیابی میکند[cite: 3].
در صورت تشخیص صرع، تجویز قرصها و داروهای ضد صرع (مانند کاربامازپین و لوتیراستام) برای بزرگسالان آغاز میشود[cite: 2]. پزشک در ویزیت متخصص مغز و اعصاب، درباره مدیریت عوارض جانبی داروهای ضد تشنج در طولانیمدت به شما مشاوره خواهد داد. در موارد بسیار نادر، درمان جراحی برای صرع و تشنجهای مقاوم به دارو در بزرگسالان مطرح میشود.
وضعیت قرمز: چه زمانی تماس با اورژانس ۱۱۵ حیاتی است؟
اگر تشنج بیش از ۵ دقیقه طول کشید، یا بیمار پس از پایان یک تشنج بدون به دست آوردن هوشیاری وارد تشنج بعدی شد، این یک وضعیت بسیار خطرناک به نام «استاتوس اپیلپتیکوس» است. در این شرایط، یا در صورتی که تشنج در آب رخ داده، فرد باردار است، یا با تب بالا و ضربه به سر همراه است، ثانیهای درنگ نکنید و فوراً با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید.
خیر. صرع به معنای استعداد ذاتی مغز برای ایجاد حملات تشنجی مکرر است. اگر علت تشنج در بزرگسالان یک عامل موقت مانند افت شدید قند، تب بالا، مصرف الکل یا تداخل دارویی باشد و پس از رفع آن عامل، تشنج تکرار نشود، به آن صرع نمیگویند[cite: 1].
استرس روانی به تنهایی باعث تخلیه الکتریکی غیرطبیعی مغز (تشنج واقعی) نمیشود. اما استرس شدید، فشار عصبی و بیخوابی ناشی از آن، میتواند آستانه تحریکپذیری مغز را در افراد مبتلا به صرع پایین آورده و به عنوان یک «محرک» باعث بروز حمله شود. همچنین استرس عامل اصلی تشنجهای عصبی یا کاذب (PNES) است.
پس از اولین تشنج در بزرگسالی، مراجعه به نورولوژیست حیاتی است. پزشک با معاینه بالینی، درخواست آزمایش خون (برای بررسی املاح و قند) و استفاده از نقش نوار مغز (EEG) و ام آر آی (MRI) در تشخیص علت تشنج، وضعیت را بررسی میکند[cite: 3]. درمان دارویی تنها زمانی آغاز میشود که ریسک تکرار حمله بالا باشد.
خیر، شروع مصرف دارو پس از اولین تشنج، به پروتکلهای بالینی و صلاحدید پزشک بستگی دارد[cite: 2]. اگر نوار مغز و MRI طبیعی باشند و علت تشنج یک عامل موقت (مثل افت قند) باشد، معمولاً دارویی تجویز نمیشود. اما اگر شواهد نشاندهنده ریسک بالای تکرار باشد، مصرف قرصها و داروهای ضد صرع آغاز میگردد.
در زمان غش و قفل شدن فک، به هیچ وجه سعی نکنید دهان بیمار را باز کنید، انگشت خود را داخل دهان او ببرید یا چیزی بین دندانهایش بگذارید. این کار میتواند منجر به شکستگی فک، آسیب به دندانها و حتی خفگی شود. فقط از سر او در برابر ضربه محافظت کنید.
اولین تشنج یک زنگ خطر جدی است که نیازمند بررسی تخصصی و بدون اتلاف وقت است. در تهران نورو کلینیک، ما با انجام ویزیت دقیق و امکانات پاراکلینیکی (مانند نوار مغز)، علت را ریشهیابی کرده و آرامش را به شما بازمیگردانیم.
دیدگاهها
هنوز دیدگاهی ثبت نشده است. اولین نفر باشید.