تهران نورو کلینیک · https://tehranneuroclinic.ir/conditions/phobia
فوبیا چیست؟ راهنمای کامل انواع فوبیا و روشهای درمان ترس شدید و غیرمنطقی
ترس یک واکنش طبیعی به خطر است، اما وقتی این ترس، زندگی روزمره، شغل و روابط شما را فلج میکند، با یک ترس شدید و غیرمنطقی یا فوبیا روبرو هستید. شاید شش طبقه را از پله بالا میروید فقط برای اینکه سوار آسانسور نشوید، یا فرصتهای شغلی بینظیری را به خاطر ترس از صحبت در جمع رد کردهاید. اما فوبیا چیست و چگونه میتوان آن را شکست داد؟ ما در تهران نورو کلینیک، با بهرهگیری از نقش درمان شناختی رفتاری (CBT) در غلبه بر فوبیا، مواجههدرمانی و حتی جدیدترین تکنولوژیهای تنظیم عصبی (مانند rTMS)، به شما کمک میکنیم تا کنترل زندگیتان را دوباره در دست بگیرید.
خلاصه در یک نگاه
- تفاوت فوبیا با ترس طبیعی و اختلال اضطراب در شدت و غیرمنطقی بودن آن است؛ فوبیا یک ترس فلجکننده نسبت به یک شیء یا موقعیت است که خطر واقعی ندارد
- رایجترین انواع فوبیا (تنگناهراسی، ترس از ارتفاع، فوبیای اجتماعی) در صورت عدم درمان میتوانند منجر به افسردگی و انزوای شدید شوند.
- مواجههدرمانی (حساسیتزدایی تدریجی) برای درمان ترس شدید، موثرترین و پایدارترین روش درمانی است که در تهران نورو کلینیک ارائه میشود.
- برای کنترل سریع علائم فیزیکی فوبیا، متخصصین گاهی از مهم ترین قرص و دارو برای کنترل استرس و فوبیا (مانند مسدودکنندههای بتا) در کنار رواندرمانی استفاده میکنند.
- حملات پانیک ناشی از فوبیا میتواند علائمی شبیه حمله قلبی داشته باشد؛ در صورت بروز این علائم برای اولین بار، بررسی توسط متخصص مغز و اعصاب ضروری است.
فوبیا چیست؟ تفاوت فوبیا با ترس طبیعی و اختلال اضطراب
همه انسانها از چیزهایی مانند حیوانات درنده یا سقوط از ارتفاع میترسند. این یک مکانیزم بقا است. اما فوبیا (Phobia) یک ترس شدید و غیرمنطقی است که هیچ تناسبی با خطر واقعی ندارد. در فوبیا، فرد حتی با فکر کردن به عامل ترس دچار اضطراب شدید میشود و برای دوری از آن، هزینههای سنگینی میپردازد. تفاوت فوبیا با ترس طبیعی در همین «اجتناب و فرار» است.
رایجترین انواع فوبیا و لیست عجیبترین فوبیاها
فوبیاها به سه دسته اصلی تقسیم میشوند: فوبیاهای خاص (مثل ترس از حیوانات یا محیطها)، آگورافوبیا (ترس از مکانهای باز یا شلوغ که فرار از آنها سخت است) و فوبیای اجتماعی.
رایجترین انواع فوبیا (تنگناهراسی، ترس از ارتفاع، فوبیای اجتماعی): کلاستروفوبیا (ترس از فضای بسته مثل آسانسور و MRI)، آکروفوبیا (ترس از ارتفاع) و فوبیای پرواز بیشترین آمار مراجعهکنندگان را دارند.
لیست عجیبترین فوبیاها: شاید برایتان جالب باشد که بدانید تریپوفوبیا (ترس از سوراخهای نامتقارن)، نوموفوبیا (ترس از بیموبایل بودن) و کلمپتوفوبیا (ترس از دزدیده شدن) از جمله عجیبترین فوبیاهایی هستند که ریشه در ضمیر ناخودآگاه دارند.
علائم فیزیکی و روانی حملات فوبیا (پانیک)
وقتی فرد در معرض فوبیای خود قرار میگیرد، مغز سیگنال «خطر مرگ» صادر میکند. علائم فیزیکی و روانی حملات فوبیا (پانیک) شامل تپش قلب شدید، تنگی نفس، تعریق سرد، لرزش دستها، سرگیجه، و احساس خفگی است. گاهی این علائم به قدری شدید است که فرد احساس میکند در حال سکته کردن است.
درمان فوبیا: چگونه این حلقه را بشکنیم؟
خوشبختانه درمان فوبیا یکی از موفقترین درمانها در حوزه روانشناسی است:
۱. نقش درمان شناختی رفتاری (CBT) در غلبه بر فوبیا
درمان شناختی رفتاری (CBT) ریشه و خطاهای فکری شما را هدف میگیرد. درمانگر به شما یاد میدهد که چگونه افکار فاجعهساز خود را به چالش بکشید و ریشهیابی علت بروز فوبیا و ترسهای شدید در کودکی را بررسی کنید.
۲. مواجههدرمانی (حساسیتزدایی تدریجی) برای درمان ترس شدید
این روش، استاندارد طلایی درمان فوبیاست. در این تکنیک، درمانگر شما را به صورت کاملاً تدریجی، کنترلشده و در محیطی امن با عامل ترستان روبرو میکند. امروزه، درمان فوبیا با استفاده از واقعیت مجازی (VR) نیز به این پروسه کمک شایانی کرده است، به طوری که میتوانید بدون ترک کلینیک، سوار هواپیما شوید!
۳. دارودرمانی و کنترل اضطراب
گاهی شدت ترس به قدری بالاست که بیمار حتی نمیتواند رواندرمانی را شروع کند. در این شرایط، قرص و دارو برای کنترل استرس و فوبیا توسط روانپزشک تجویز میشود. داروهای بتا بلاکر (مثل پروپرانولول) برای کنترل علائم فیزیکی ترس (مثل تپش قلب و لرزش صدا) به ویژه در فوبیای اجتماعی بسیار موثرند.
۴. نقش rTMS در درمان فوبیای مقاوم
اگر فوبیا با افسردگی یا اختلال اضطراب فراگیر همراه باشد، تکنولوژی تحریک مغناطیسی مغز (rTMS) با تنظیم مدارهای عصبی مغز، میتواند مسیر درمان روانشناختی را هموارتر کند.
هشدارهای ایمنی در خصوص درمانهای تکنولوژیک و دارویی
دستگاههای تنظیم عصبی نظیر rTMS به صورت کلی بسیار ایمن هستند. با این حال، چنانچه از ایمپلنتهای فلزی در ناحیه سر یا گردن استفاده میکنید، سابقه تشنج دارید یا باردار هستید، حتماً پیش از شروع درمان پزشک را مطلع سازید. همچنین، استفاده از داروهای بتا بلاکر برای کنترل علائم فیزیکی ترس، در افراد مبتلا به آسم یا مشکلات قلبی خاص نیازمند احتیاط و تجویز دقیق پزشک است.
پرسشهای متداول درباره انواع فوبیا و درمان آن
فوبیا چیست و چگونه به طور حتمی درمان میشود؟
مواجههدرمانی (حساسیتزدایی تدریجی) موثرترین روش است. با همراهی روانشناس، بیمار گام به گام و در یک محیط امن با ترس خود روبرو میشود تا مغز به صورت تجربی یاد بگیرد که این موقعیت خطری ندارد. ترکیب این روش با CBT نتایج حتمی و ماندگاری دارد.
آیا ترس شدید یا فوبیا ریشه ژنتیکی دارد؟
بله، تحقیقات نشان میدهد که ژنتیک در بروز اختلالات اضطرابی و فوبیاها نقش دارد. اگر در خانواده شما سابقه فوبیا یا اضطراب وجود داشته باشد، احتمال بروز آن در شما بیشتر است. با این حال، ریشهیابی علت بروز فوبیا و ترسهای شدید در کودکی نشان میدهد که تجربیات تلخ محیطی و یادگیری مشاهدهای نقش پررنگتری دارند.
تفاوت فوبیای خاص با فوبیای اجتماعی در چیست؟
تفاوت فوبیای خاص با فوبیای اجتماعی (سوشیال فوبیا) در عامل ایجاد ترس است. در فوبیای خاص، فرد از یک شیء (مثل مار) یا یک موقعیت خاص (مثل ارتفاع) میترسد. اما در فوبیای اجتماعی، ترس اصلی از «قضاوت شدن، تحقیر شدن و نگاه دیگران» در موقعیتهای اجتماعی است.
وقتی دچار حمله فوبیا میشویم چه کار کنیم؟
در لحظه وقوع حمله، سعی کنید با تنفس عمیق و دیافراگمی (دم طولانی و بازدم آرام) سیستم عصبی خود را آرام کنید. تکنیک «گراندینگ» (پیدا کردن ۵ چیز برای دیدن، ۴ چیز برای لمس کردن و...) به شما کمک میکند به زمان حال برگردید. اما برای درمان حتمی ، باید از متخصص کمک بگیرید.
چقدر طول میکشد تا فوبیا به طور کامل درمان شود؟
این زمان کاملاً بستگی به نوع فوبیا، شدت آن و همکاری شما دارد. فوبیاهای خاص (مثل ترس از گربه) معمولاً با چند جلسه مواجههدرمانی به سرعت درمان میشوند. اما فوبیای اجتماعی یا آگورافوبیا که ریشههای عمیقتری دارند، ممکن است به چند ماه رواندرمانی مداوم نیاز داشته باشند.
دکتر ناصر مهربان
متخصص مغز و اعصاب
دکتر ناصر مهربان، متخصص مغز و اعصاب با شماره نظام پزشکی ۱۲۰۲۷۵ و دانشآموخته دانشگاه جندیشاپور، در تهران نورو کلینیک در نیاوران تهران ویزیت میکند. ایشان مشکلاتی مانند سردرد و میگرن، سرگیجه، گزگز و بیحسی دست و پا، تشنج و لرزش را بررسی میکند. ویزیت با شرح حال و معاینه عصبی شروع میشود و نوار مغز یا نوار عصب و عضله فقط در صورت نیاز درخواست میشود. درمانهای غیرتهاجمی مانند rTMS و dTMS نیز پس از ارزیابی و بررسی ایمنی مطرح میشوند.
- بورد تخصصی مغز و اعصاب
منابع علمی این صفحه (۳)
- NICE CG113, Generalised anxiety disorder and panic disorder in adults: management (۲۰۱۱) مشاهده منبع
- Lefaucheur JP et al. Evidence-based guidelines on the therapeutic use of repetitive transcranial magnetic stimulation (rTMS): An update (2014-2018). Clin Neurophysiol (۲۰۲۰) مشاهده منبع
- Rossi S et al. Safety and recommendations for TMS use in healthy subjects and patient populations, with updates on training, ethical and regulatory issues: Expert Guidelines. Clin Neurophysiol (۲۰۲۱) مشاهده منبع
همین امروز برای رهایی از زندان ترسهایتان قدم بردارید
اگر ترس شدید و غیرمنطقی باعث شده از زندگی، شغل و تفریحات خود جا بمانید، دیگر نیازی به فرار نیست. در تهران نورو کلینیک، با انجام تست روانشناسی تشخیص انواع فوبیا و تدوین یک برنامه درمانی علمی و تدریجی، در کنار شما هستیم تا این سد را بشکنید.
دیدگاهها
هنوز دیدگاهی ثبت نشده است. اولین نفر باشید.