# کمک های اولیه تشنج؛ هنگام بروز حمله صرع در اطرافیان چه کار کنیم؟

> کمک های اولیه تشنج چیست؟ نحوه برخورد با بیمار تشنجی، جلوگیری از خفگی، وضعیت ریکاوری و زمان تماس با اورژانس را به صورت قدم به قدم بیاموزید.

Source: https://tehranneuroclinic.ir/blog/seizure-first-aid
Updated: 2026-11-16

تهران نورو کلینیک · https://tehranneuroclinic.ir/blog/seizure-first-aid


یکی از عزیزانتان ناگهان روی زمین می‌افتد، بدنش قفل می‌شود و شروع به لرزش می‌کند. این صحنه برای هر کسی دلهره‌آور است، اما نحوه برخورد با بیمار تشنجی می‌تواند مرز بین یک اتفاق ساده و یک آسیب جدی باشد. اگر بدانید که هنگام تشنج چه کنیم و چه کارهایی را انجام ندهیم، می‌توانید از خطرات بزرگی جلوگیری کنید. در این مقاله از تهران نورو کلینیک، حیاتی‌ترین کمک های اولیه تشنج را به صورت قدم به قدم آموزش می‌دهیم تا در مواقع حساس، نجات‌بخش عزیزان خود باشید.

  نویسنده و بازبین: [دکتر ناصر مهربان](https://tehranneuroclinic.ir/doctors/dr-naser-mehraban)، متخصص مغز و اعصاب، نظام پزشکی ۱۲۰۲۷۵ (۱۷ آبان ۱۴۰۵)   انتشار: ۱۷ آبان ۱۴۰۵  به‌روزرسانی: ۲۵ آبان ۱۴۰۵

## کارهایی که در زمان تشنج باید انجام داد (بایدها)

با رعایت این چند قدم ساده، از بیمار خود محافظت کنید:

1. **خونسردی خود را حفظ کنید و زمان را بسنجید:** به محض شروع تشنج، به ساعت نگاه کنید. مدت زمان حمله [صرع](https://tehranneuroclinic.ir/conditions/epilepsy) مهم‌ترین فاکتور برای تصمیم‌گیری‌های اورژانسی است.
2. **جلوگیری از ضربه به سر بیمار:** فرد را به آرامی روی زمین هدایت کنید. زیر سر او یک جسم نرم (مثل بالش یا یک لباس تا شده) قرار دهید تا سرش هنگام لرزش به زمین کوبیده نشود.
3. **باز کردن راه هوایی:** یقه پیراهن، کراوات یا شال گردن بیمار را شل کنید تا تنفس راحت‌تر شود. عینک او را نیز بردارید.
4. **خلوت کردن محیط:** اشیای تیز، سخت و شیشه‌ای (مانند میز و صندلی) را از اطراف بیمار دور کنید.
5. **تغییر وضعیت ریکاوری (خواباندن بیمار به پهلو):** پس از پایان لرزش‌ها، بیمار را به یک پهلو بخوابانید و سرش را کمی به سمت پایین کج کنید. این کار باعث خروج ترشحات دهان شده و در جلوگیری از خفگی و باز کردن راه هوایی بسیار موثر است.

## نبایدهای خطرناک؛ کارهایی که هرگز نباید انجام داد!

گاهی اقدامات ناآگاهانه، آسیب بیشتری به بیمار می‌رساند:

- **هنگام قفل شدن فک بیمار تشنجی چه کار کنیم؟** پاسخ هیچ‌کار است! قفل شدن فک و دهان در تشنج یک واکنش عضلانی است. به هیچ وجه سعی نکنید دهان بیمار را به زور باز کنید، بین دندان‌هایش چیزی (مثل قاشق) بگذارید یا انگشت خود را داخل دهانش ببرید. این کارها باعث شکستن فک، خرد شدن دندان‌ها یا قطع شدن انگشت شما می‌شود.
- **بیمار را مهار نکنید:** لرزش‌ها را به زور متوقف نکنید. نگه داشتن دست و پای بیمار باعث دررفتگی مفاصل و شکستگی استخوان‌ها می‌شود.
- **چیزی به بیمار نخورانید:** تا زمانی که بیمار کاملاً هوشیار نشده است، هیچ‌گونه آب، غذا یا دارویی در دهان او نریزید.

## چه زمانی باید با اورژانس (۱۱۵) تماس بگیریم؟

بیشتر تشنج‌ها پس از ۱ تا ۳ دقیقه متوقف می‌شوند و نیازی به آمبولانس ندارند. اما در موارد زیر، ثانیه‌ای درنگ نکنید:

- تشنج بیش از ۵ دقیقه طول بکشد.
- فرد باردار، دیابتی، یا دارای بیماری قلبی باشد.
- حمله درون آب (استخر یا وان حمام) رخ داده باشد.
- پس از پایان تشنج اول، قبل از به دست آوردن کامل هوشیاری، تشنج دوم آغاز شود.
- پس از اتمام حمله، تنفس فرد به حالت عادی برنگردد یا لب‌هایش کبود بماند.
- این اولین باری باشد که فرد در طول عمر خود دچار تشنج می‌شود.

## اقدامات اورژانسی تشنج در خواب

اگر متوجه تشنج فردی در خواب شدید، فوراً او را به پهلو بچرخانید تا ترشحات باعث خفگی نشود. مراقب باشید که از روی تخت به پایین پرت نشود، اما سعی در متوقف کردن لرزش او نداشته باشید.

## گام نهایی: بررسی علل تشنج در کلینیک تخصصی

پس از بهبودی حال بیمار، مخصوصاً اگر این اولین حمله او بوده است، مراجعه به متخصص مغز و اعصاب برای درمان تشنج در تهران الزامی است. در کلینیک تخصصی نوار مغز و صرع در نیاوران (تهران نورو کلینیک)، پزشک متخصص با گرفتن نوار مغز (EEG) برای تشخیص علت و بررسی‌های دقیق بالینی، مانع از بروز حملات آینده می‌شود. برای تسریع در روند پیگیری، همین امروز نوبت‌دهی بررسی علل تشنج در تهران نورو کلینیک را انجام دهید.

**هشدار: مراقبت‌های حیاتی پس از پایان تشنج**

بیمار تا چند ساعت پس از پایان تشنج ممکن است به شدت گیج، خواب‌آلود و پرخاشگر باشد یا حتی شما را نشناسد. این یک وضعیت طبیعی است. بیمار را تنها نگذارید، از او سوالات پیچیده نپرسید و تا زمانی که پزشک تایید نکرده است، اجازه رانندگی یا کار با ماشین‌آلات را به او ندهید.

## پرسش‌های متداول درباره نحوه برخورد با بیمار تشنجی

**آیا هنگام تشنج باید دهان بیمار را باز کنیم؟**

به هیچ وجه. یک باور غلط قدیمی می‌گوید که باید زبان بیمار را نگه داشت تا خفه نشود. زبان در حین تشنج بلعیده نمی‌شود. قرار دادن هر جسمی در دهان بیمار می‌تواند باعث آسیب جدی به دندان‌ها و فک او شود.

**تشنج بیش از چند دقیقه خطرناک است و نیاز به اورژانس دارد؟**

اگر تشنج بیش از ۵ دقیقه طول بکشد، این وضعیت «استاتوس اپیلپتیکوس» نامیده می‌شود که یک اورژانس پزشکی تهدیدکننده حیات است و باید فوراً با ۱۱۵ تماس بگیرید.

**بعد از تمام شدن تشنج چه اقداماتی لازم است؟**

مناسب ترین کار، تغییر وضعیت ریکاوری (خواباندن بیمار به پهلو) است تا ترشحات از دهان خارج شود. سپس تا زمان هوشیاری کامل کنار او بمانید. به هیچ وجه به او آب یا غذا ندهید تا خطر پریدن غذا به ریه رفع شود.

**آیا پاشیدن آب روی صورت بیمار برای قطع تشنج درست است؟**

خیر. پاشیدن آب، تنفس دهان به دهان یا سیلی زدن به بیمار هیچ تاثیری در قطع شدن تشنج ندارد و فقط می‌تواند خطر ورود آب به ریه و خفگی را افزایش دهد.

**بعد از اولین تشنج چه زمانی باید به متخصص نورولوژی مراجعه کرد؟**

اولین تشنج باید در همان روز در اورژانس بیمارستان بررسی شود. پس از ترخیص، طی همان هفته باید به متخصص مغز و اعصاب مراجعه کنید تا با انجام نوار مغز و بررسی‌های دقیق، ریسک حملات بعدی سنجیده شود.

[مطالعه مقاله کامل](https://tehranneuroclinic.ir/services/eeg)

**منابع علمی این صفحه (۱)**

1. NICE NG217, Epilepsies in children, young people and adults (2022) (۲۰۲۲) [مشاهده منبع](https://www.nice.org.uk/guidance/ng217)

## همین امروز برای بررسی تخصصی علت تشنج نوبت بگیرید

پس از بروز هرگونه تشنج یا غش، ریشه‌یابی و پیگیری پزشکی الزامی است. ما در تهران نورو کلینیک، با امکانات کامل تشخیصی (مانند نوار مغز)، در کنار شما هستیم تا از حملات بعدی پیشگیری کنیم.

 [رزرو آنلاین نوبت ویزیت تخصصی](https://tehranneuroclinic.ir/appointment) [+989351926865](tel:+989351926865)

## ادامهٔ مسیر

 صفحه اصلی موضوع

### صرع و تشنج

راهنمای جامع بیماری صرع و تشنج: بررسی علائم پیش از تشنج، تشنج در خواب، تفاوت صرع ابسنس با تشنج تونیک کلونیک و نقش نوار م...

ادامه

 درمان

### نوار مغز (EEG)

نوار مغز (EEG) دردی ندارد. کاربرد آن در تشنج، آمادگی بزرگسالان و کودکان، نوار مغز در خواب و مدت آزمون را ساده و کوتاه بخ...

ادامه

 مطلب مرتبط

### درمان تشنج در خواب

آیا پریدن دست و پا در خواب نشانه تشنج است؟ با علائم تشنج در خواب، تفاوت آن با اختلالات خواب و نقش نوار مغز خواب (Sleep E...

ادامه

 مطلب مرتبط

### تفاوت تشنج و غش

از کجا بفهمیم بیمار غش کرده یا تشنج؟ در این مقاله تفاوت علائم هشداردهنده قبل از سنکوپ و تشنج، مدت زمان گیجی و اقدامات او...

ادامه

 مطلب مرتبط

### درمان تشنج عصبی (PNES)

تشنج عصبی یا حمله غیرصرعی (PNES) تمارض نیست. با علائم، تفاوت آن با صرع، نقش ویدئو-EEG و راه‌های درمان شناختی رفتاری (CBT...

ادامه

 مطلب مرتبط

### علت تشنج در بزرگسالان

تشنج ناگهانی در بزرگسالی همیشه به معنای ابتلا به صرع نیست. در این مقاله به بررسی علت غش و تشنج، علائم هشداردهنده و اقدام...

ادامه
