# توهم بینایی در پارکینسون، آلزایمر، دمانس و سکته مغزی؛ راهنمای تشخیص و درمان

> علت توهم بینایی در پارکینسون، هذیان دزدی و خیانت در آلزایمر، توهم شبانه ، دمانس لویی بادی و توهم بعد از سکته مغزی یا تشنج چیست؟ بررسی و درمان در نیاوران.

Source: https://tehranneuroclinic.ir/blog/hallucinations-in-neurological-disease
Updated: 2026-11-08

تهران نورو کلینیک · https://tehranneuroclinic.ir/blog/hallucinations-in-neurological-disease


وقتی پدرتان در تاریکی شب به گوشه اتاق اشاره می‌کند و از حضور کودک یا غریبه‌ای حرف می‌زند که آنجا نیست، یا مادرتان با قاطعیت و خشم شما را به برداشتن طلاهایش متهم می‌کند، تمام خانواده دچار استرس و سردرگمی می‌شوند. بروز توهم بینایی در پارکینسون، هذیان دزدی و خیانت در آلزایمر، توهمات واضح در دمانس لویی بادی (DLB) و حتی توهم بعد از سکته مغزی یا تشنج، به معنای «جنون» یا از دست رفتن کامل عقل نیست. این علائم، پیام‌های عصبی و شیمیایی مشخصی از مغز هستند که اغلب به دلیل عوارض داروی لوودوپا، درگیری شبکه‌های بینایی، سندرم غروب آفتاب یا یک عفونت پنهان شکل می‌گیرند. در «تهران نورو کلینیک» (نیاوران، چهارراه کامرانیه) و زیر نظر مستقیم دکتر ناصر مهربان (متخصص مغز و اعصاب)، نخستین قدم ما کشف ریشه دقیق این علائم و بازگرداندن آرامش به خانه شما بدون تحمیل عوارض دارویی خطرناک است.

  نویسنده و بازبین: [دکتر ناصر مهربان](https://tehranneuroclinic.ir/doctors/dr-naser-mehraban)، متخصص مغز و اعصاب، نظام پزشکی ۱۲۰۲۷۵ (۸ آبان ۱۴۰۵)   انتشار: ۸ آبان ۱۴۰۵  به‌روزرسانی: ۱۷ آبان ۱۴۰۵

## خلاصه در یک نگاه

- تفاوت بالینی: توهم یعنی درک حسی без محرک خارجی (مثل دیدن افراد، سایه‌ها یا استشمام بوی عجیب)، در حالی که هذیان یک باور غلط و تغییرناپذیر است (مانند هذیان دزدی و خیانت در آلزایمر).
- پارکینسون: عوارض داروی لوودوپا و آگونیست‌های دوپامین در کنار پیشرفت بیماری، عامل اصلی توهم بینایی در پارکینسون و روان‌پریشی پارکینسون (PDP) هستند.
- دمانس لویی بادی (DLB): بروز توهمات بینایی واضح و مکرر در مراحل اولیه، نوسان هوشیاری و فریاد زدن در خواب، کلید تشخیص زوال عقل با اجسام لویی است که حساسیت دارویی شدیدی به داروهای ضدروان‌پریشی دارد.
- سکته مغزی و صرع: آسیب لوب پس‌سری منجر به توهمات چشمی پس از سکته مغزی می‌شود و در صرع لوب گیجگاهی، آئورا و توهمات بویایی یا هذیان بعد از تشنج (Postictal Psychosis) رخ می‌دهد.
- هشدار اورژانسی (دلیریوم): هرگونه گیجی، هذیان یا توهمی که به صورت ناگهانی (طی چند ساعت یا چند روز) ظاهر شود، اغلب ناشی از عفونت، کم‌آبی، تغییر دارو یا سکته ایسکمیک است و نیاز به بررسی فوری در همان روز دارد.

## پاسخ کوتاه: چرا بیماران عصبی دچار توهم و هذیان می‌شوند؟

بروز توهم و هذیان در بیماری‌های مغز و اعصاب، نتیجه مستقیم تغییر در مدارهای شیمیایی (به‌ویژه دوپامین و استیل‌کولین) یا آسیب ساختاری به قشر پردازشگر مغز است. در **بیماری پارکینسون**، توهمات غالباً دیداری هستند و به دلیل عوارض داروی لوودوپا یا ورود بیماری به فاز پیشرفته (روان‌پریشی در بیماری پارکینسون یا PDP) رخ می‌دهند. در **دمانس لویی بادی (DLB)**، توهمات بینایی واضح و مکرر از همان ابتدای بیماری به همراه نوسان سطح هوشیاری دیده می‌شوند. در مقابل، **علت توهم در بیماران آلزایمری** بیشتر با افت شدید حافظه، هذیان دزدی و خیانت و تشدید بی‌قراری در ساعات پایانی روز (توهم شبانه در زوال عقل یا سندرم غروب آفتاب) گره خورده است. همچنین در **سکته مغزی** (به‌خصوص آسیب لوب پس‌سری) و **صرع لوب گیجگاهی**، تحریک یا تخریب موضعی بافت مغز، تصاویر یا بوهای غیرواقعی ایجاد می‌کند. تشخیص دقیق اینکه کدام مکانیسم در عزیز شما فعال شده است، مسیر درمان را به کلی تغییر می‌دهد.

## تفاوت توهم (Hallucination) و هذیان (Delusion) در نورولوژی چیست؟

در معاینه تخصصی مغز و اعصاب، تفکیک این دو علامت بسیار حیاتی است؛ چرا که منشأ آناتومیک و پروتکل درمانی متفاوتی دارند:

- **توهم (Hallucination):** زمانی است که مغز بدون وجود هیچ محرک بیرونی، یک تصویر، صدا، بو یا لمس را خلق می‌کند. شایع‌ترین نوع آن در بیماری‌های نورولوژیک، توهم بینایی (دیدن کودکان، افراد غریبه، حیوانات کوچک یا حشرات) و در موارد صرع، توهمات بویایی و چشایی است.
- **هذیان (Delusion):** یک باور و عقیده سرسختانه و نادرست است که حتی با ارائه مدارک منطقی و قطعی تغییر نمی‌کند. شک به سرقت اموال (هذیان دزدی)، بدبینی به همسر (هذیان خیانت) یا این باور که «اینجا خانه من نیست و شما غریبه هستید» از بارزترین نمونه‌های هذیان در سالمندان و مبتلایان به دمانس است.

## توهم بینایی در پارکینسون و عوارض داروی لوودوپا

بسیاری از خانواده‌ها تصور می‌کنند پارکینسون صرفاً یک بیماری حرکتی با علائمی نظیر لرزش دست و کندی حرکت است؛ اما با گذشت زمان، طیفی از علائم غیرحرکتی با عنوان علمی **روان‌پریشی در بیماری پارکینسون (PDP - Parkinson's Disease Psychosis)** ظاهر می‌شوند. این وضعیت معمولاً بسیار آرام و خزنده آغاز می‌گردد؛ در ابتدا بیمار دچار «توهم حضور» می‌شود (احساس می‌کند کسی پشت سر یا کنار او ایستاده است) یا سایه‌ای زودگذر را در گوشه میدان دید خود می‌بیند. به تدریج، این سایه‌ها به تصاویر واضحی از انسان‌ها یا حیواناتی تبدیل می‌شوند که معمولاً بدون صدا در اتاق نشسته‌اند. در مراحل ابتدایی، بینش بیمار حفظ شده و خودش می‌داند که این تصاویر واقعی نیستند.

### نقش عوارض داروی لوودوپا و هذیان در پارکینسون پیشرفته

مهم‌ترین عامل محرک در این فرآیند، **عوارض داروی لوودوپا و توهم** ناشی از داروهای دوپامینرژیک (مانند پرامی‌پکسول، روپینیرول، آمانتادین و سلژیلین) است. این داروها برای باز کردن قفل حرکتی بیمار، سطح دوپامین را در مغز افزایش می‌دهند؛ اما تحریک بیش از حد گیرنده‌های دوپامین در مسیرهای مزولیمبیک و قشر بینایی، منجر به تولید تصاویر خیالی می‌شود. از سوی دیگر، در **پارکینسون پیشرفته**، رسوب پروتئین آلفا-سینوکلئین به قشر مغز و نواحی پردازش تصویر می‌رسد و در این مرحله، علاوه بر توهمات بینایی، **هذیان در پارکینسون پیشرفته** (به‌ویژه هذیان بدبینی، توطئه و حسادت بیمارگونه به همسر) نیز به تابلو بالینی اضافه می‌شود که مدیریت آن نیازمند تنظیم بسیار ظریف داروها زیر نظر متخصص مغز و اعصاب است. جزئیات بیشتر درباره مدیریت کلی این بیماری را در صفحه [تشخیص و درمان پارکینسون در تهران](https://tehranneuroclinic.ir/conditions/parkinson) مطالعه کنید.

## دمانس لویی بادی (DLB)؛ توهمات بینایی واضح و حساسیت دارویی شدید

اگر عزیز شما هنوز در ابتدای دوران فراموشی است اما از همان ماه‌های نخست، تصاویر بسیار واضح، رنگی و پرجزئیاتی از افراد یا حیوانات را به صورت روزانه گزارش می‌دهد، اولین تشخیص مطرح برای متخصص نورولوژی، **تشخیص زوال عقل با اجسام لویی (Dementia with Lewy Bodies - DLB)** است. در این بیماری که خویشاوند نزدیک پارکینسون محسوب می‌شود، سه علامت کلیدی در کنار هم قرار می‌گیرند:

- **توهمات بینایی واضح و مکرر در دمانس لویی بادی:** برخلاف آلزایمر که توهم در مراحل انتهایی آن رخ می‌دهد، در دمانس لویی توهمات دیداری یکی از علائم آغازین و اصلی تشخیص است.
- **نوسان شدید هوشیاری و توجه:** بیمار ممکن است صبح کاملاً هشیار، منطقی و سرحال باشد، اما چند ساعت بعد [دچار گیجی شدید](https://tehranneuroclinic.ir/conditions/dizziness)، خواب‌آلودگی یا خیرگی طولانی‌مدت شود.
- **اختلال رفتاری خواب REM:** بیمار رویاهای خود را زندگی می‌کند؛ یعنی شب‌ها در خواب فریاد می‌کشد، مشت و لگد پرتاب می‌کند یا از تخت به پایین می‌افتد. درباره راهکارهای کنترل این وضعیت در بخش [درمان اختلالات خواب](https://tehranneuroclinic.ir/conditions/sleep) به طور کامل توضیح داده‌ایم.

### خطر حیاتی: حساسیت دارویی در دمانس لویی بادی

مهم‌ترین دلیلی که تشخیص دقیق زوال عقل با اجسام لویی را به یک ضرورت پزشکی تبدیل می‌کند، پدیده **حساسیت دارویی در دمانس لویی بادی (Neuroleptic Sensitivity)** است. تجویز داروهای ضدروان‌پریشی و آرام‌بخش معمولی (مانند هالوپریدول، ریسپریدون یا الانزاپین) به این بیماران برای قطع توهم، می‌تواند یک واکنش فاجعه‌بار ایجاد کند؛ به طوری که تنها با چند دوز دارو، بیمار دچار قفل‌شدگی و سفتی شدید عضلانی، افت سطح هوشیاری، تب بالا (سندرم نورولپتیک بدخیم) و تهدید جدی حیات می‌شود. بنابراین در دمانس لویی، تنظیم درمان صرفاً باید با داروهای تقویت‌کننده استیل‌کولین (مانند ریواستیگمین) و داروهای بسیار خاص و ایمن انجام گیرد.

## علت توهم در بیماران آلزایمری، هذیان دزدی و سندرم غروب آفتاب

در بیماری آلزایمر و سایر انواع دمانس، مکانیسم بروز علائم روان‌پریشی متفاوت است. در مراحل اولیه و میانی آلزایمر، هذیان بسیار شایع‌تر از توهم است. اما چرا؟

### هذیان دزدی و خیانت در آلزایمر از کجا نشأت می‌گیرد؟

وقتی مادرتان عینک، پول یا جواهراتش را در جای نامعمولی پنهان می‌کند و به دلیل تخریب هیپوکامپ (مرکز حافظه کوتاه‌مدت) این کار را به یاد نمی‌آورد، مغز او برای پر کردن این خلأ حافظه به دنبال یک توضیح منطقی می‌گردد. نتیجه‌ای که مغز بیمار به آن می‌رسد این است: «چون من وسایلم را برنداشته‌ام، پس حتماً کسی آن‌ها را دزدیده است!» به همین ترتیب، ناتوانی در به خاطر آوردن چهره فعلی همسر یا احساس ناامنی ناشی از زوال عقل، به **هذیان دزدی و خیانت در آلزایمر** دامن می‌زند. بحث کردن، قسم خوردن یا تلاش برای اثبات بی‌گناهی در برابر این بیماران نه‌تنها بی‌فایده است، بلکه باعث **پرخاشگری و توهم در دمانس** می‌شود؛ زیرا این باور از مسیر استدلال منطقی شکل نگرفته که با منطق از بین برود.

### توهم شبانه در زوال عقل (سندرم غروب آفتاب / Sundowning)

یکی از چالش‌برانگیزترین پدیده‌ها برای خانواده‌ها، **توهم شبانه در زوال عقل** یا همان **سندرم غروب آفتاب (Sundowning)** است. در این حالت، با کمرنگ شدن نور روز و فرارسیدن غروب و شب، بیمار ناگهان دچار بی‌قراری شدید، اضطراب، سردرگمی، پرخاشگری، تلاش برای خروج از خانه و دیدن سایه‌ها یا افراد خیالی می‌شود. اختلال در ساعت بیولوژیک مغز (هسته سوپراکیاسماتیک)، خستگی ذهنی انباشته‌شده در طول روز و کاهش ورودی‌های حسی در تاریکی (که باعث می‌شود بیمار سایه پرده یا لباس روی چوب‌لباسی را یک انسان تصور کند)، عوامل اصلی بروز سندرم غروب آفتاب هستند.

## توهم بعد از سکته مغزی؛ آسیب لوب پس‌سری و هذیان پس از سکته ایسکمیک

بروز ناگهانی تغییرات رفتاری، گیجی یا دیدن تصاویر غیرواقعی در فردی که به تازگی دچار سکته مغزی شده یا عوامل خطر عروقی (فشار خون بالا، دیابت و فیبریلاسیون دهلیزی) دارد، نیازمند ارزیابی دقیق نورولوژیک است. این حالت در دو شکل اصلی دیده می‌شود:

- **آسیب لوب پس‌سری و توهمات چشمی:** لوب پس‌سری (Occipital Lobe) و مسیرهای بینایی مغز وظیفه پردازش تصاویر دریافتی از چشم را بر عهده دارند. اگر سکته مغزی به این نواحی آسیب بزند، بخشی از میدان بینایی فرد از دست می‌رود؛ در نتیجه، مغز به صورت خودکار شروع به ساختن تصاویر خیالی، الگوهای هندسی رنگی، چهره‌ها یا مناظر متحرک در همان ناحیه نابینا می‌کند (پدیده‌ای مشابه سندرم چارلز بونت یا توهم پدانکولار). در این نوع از **توهم بعد از سکته مغزی**، بیمار اغلب هوشیار است و از غیرواقعی بودن تصاویر آگاهی دارد.
- **هذیان و گیجی پس از سکته ایسکمیک:** در روزها یا هفته‌های نخست پس از سکته ایسکمیک (به‌ویژه در سکته‌های نیمکره راست، لوب پیشانی یا تالاموس)، بیماران ممکن است دچار **هذیان و گیجی پس از سکته ایسکمیک** شوند که با بی‌توجهی، جابه‌جایی زمان و مکان، ترس و هذیان‌های بدبینی همراه است. کنترل التهاب مغزی، تنظیم فشار خون، اکسیژن‌رسانی و پرهیز از داروهای آرام‌بخش مخل بازتوانی مغز، کلید مدیریت این بحران است.

## توهمات حسی در صرع لوب گیجگاهی و هذیان بعد از تشنج

همیشه تشنج به معنای افتادن روی زمین و لرزش کل بدن نیست. در **صرع لوب گیجگاهی (Temporal Lobe Epilepsy)** که مرکز پردازش حافظه، احساسات، بویایی و شنوایی در کناره مغز است، تخلیه الکتریکی غیرطبیعی نورون‌ها می‌تواند علائمی کاملاً شبیه به توهم ایجاد کند:

- **آئورا و توهمات بویایی یا چشایی:** بسیاری از این بیماران پیش از شروع حمله اصلی، دچار «آئورا» (Aura یا پیش‌درآمد تشنج) می‌شوند. استشمام ناگهانی یک بوی بسیار تند و ناخوشایند مانند بوی لاستیک سوخته، گوگرد یا غذای فاسد که هیچ‌کس دیگری در اتاق آن را حس نمی‌کند (Phantosmia)، یا حس کردن طعم فلزی در دهان، احساس آشناپنداری شدید (Déjà vu) و شنیدن صداهای مبهم، از شاهکارهای تشخیصی **توهمات حسی در صرع لوب گیجگاهی** هستند. ویژگی کلیدی این توهمات، کوتاه بودن آن‌ها (چند ثانیه تا یکی دو دقیقه)، کلیشه‌ای و تکراری بودن، و بروز منگی پس از حمله است.
- **هذیان بعد از تشنج (Postictal Psychosis):** در برخی بیماران، پس از یک دوره تشنج‌های مکرر یا شدید (معمولاً پس از یک فاصله زمانی ۱۲ تا ۷۲ ساعته از آخرین تشنج)، حالتی از روان‌پریشی، هذیان‌های مذهبی یا بدبینی و توهمات شنوایی و بینایی بروز می‌کند که به آن **هذیان بعد از تشنج (Postictal Psychosis)** می‌گویند.

در این موارد، انجام تخصصی [نوار مغز (EEG)](https://tehranneuroclinic.ir/services/eeg) در کلینیک نیاوران به ما کمک می‌کند تا امواج صرعی لوب گیجگاهی را ردیابی کنیم و با تنظیم دقیق [درمان صرع و داروهای ضدتشنج](https://tehranneuroclinic.ir/conditions/epilepsy)، ریشه این توهمات را به طور کامل کنترل نماییم.

## دلیریوم (Delirium)؛ چرا توهم ناگهانی یک اورژانس پزشکی است؟

مهم‌ترین قانون طلایی که هر خانواده‌ای باید بداند این است: بیماری‌های تخریب‌کننده اعصاب مانند آلزایمر و پارکینسون به کندی و در طول ماه‌ها و سال‌ها تغییر می‌کنند. بنابراین، اگر پدر یا مادر شما ظرف چند ساعت یا چند روز به شکل ناگهانی دچار گیجی شدید، هذیان، پرخاشگری یا توهم شده است، این وضعیت «پیشرفت ناگهانی آلزایمر یا پارکینسون» نیست؛ بلکه **دلیریوم (آشفتگی حاد ذهنی)** است.

دلیریوم واکنش مغز آسیب‌پذیر سالمند به یک مشکل جسمی پنهان است. شایع‌ترین دلایل آن عبارت‌اند از: عفونت ادراری بدون علامت، عفونت ریه، کم‌آبی بدن (دهیدراتاسیون)، برهم خوردن سدیم و الکترولیت‌های خون، یبوست شدید، احتباس ادرار، درد پنهان و یا اضافه شدن یک داروی جدید (مانند قرص‌های خواب، آنتی‌هیستامین‌ها یا داروهای مثانه). دلیریوم باید در همان روز توسط پزشک بررسی شود؛ زیرا با درمان عامل زمینه‌ای (مثلاً درمان یک عفونت ساده یا اصلاح کم‌آبی)، ذهن بیمار دوباره به حالت پایه خود بازمی‌گردد.

## رویکرد درمانی ما در تهران نورو کلینیک (نیاوران) چیست؟

بر اساس معتبرترین گایدلاین‌های جهانی (نظیر NICE انگلستان)، درمان توهم و هذیان در بیماران عصبی یک فرآیند مرحله‌به‌مرحله و هوشمندانه است که زیر نظر دکتر ناصر مهربان اجرا می‌شود:

- **گام اول؛ غربالگری و درمان عوامل جسمی و دلیریوم:** بررسی آزمایشگاهی کامل برای رد عفونت، کم‌آبی، اختلالات متابولیک و بررسی تداخلات دارویی (حذف داروهای آنتی‌کولینرژیک و آرام‌بخش‌های مضر).
- **گام دوم؛ مهندسی معکوس داروها در پارکینسون:** اگر علت مشکل، عوارض داروی لوودوپا یا سایر داروهای پارکینسون باشد، با یک برنامه علمی و تدریجی، ابتدا داروهایی را که بیشترین نقش را در ایجاد توهم و کمترین نقش را در حرکت دارند (مانند آمانتادین، آنتی‌کولینرژیک‌ها، سلژیلین و سپس آگونیست‌های دوپامین) کاهش داده یا جایگزین می‌کنیم تا بدون قفل شدن حرکت بیمار، توهم برطرف شود. (هرگز داروی پارکینسون را سرخود قطع نکنید).
- **گام سوم؛ تقویت شناختی و تجویز داروهای ضدروان‌پریشی ایمن:** در آلزایمر و دمانس لویی بادی، تنظیم داروهای تقویت‌کننده حافظه (مهارکننده‌های کولین‌استراز) به تنهایی می‌تواند شدت توهم و هذیان را کاهش دهد. در صورتی که پرخاشگری و توهم در دمانس یا روان‌پریشی در بیماری پارکینسون (PDP) ایمنی بیمار و خانواده را به خطر بیندازد، صرفاً از داروهای نسل جدید و مجاز در این بیماری‌ها (مانند کوئنتیاپین با دوز بسیار پایین یا کلوزاپین تحت پایش دقیق و پیموانسرین) استفاده می‌کنیم که گیرنده‌های حرکتی را مسدود نمی‌کنند.
- **گام چهارم؛ جایگاه نوروتراپی (rTMS و dTMS):** ما در تهران نورو کلینیک به شفافیت علمی متعهد هستیم؛ دستگاه تحریک مغناطیسی مغز ([درمان با rTMS](https://tehranneuroclinic.ir/services/rtms) و [درمان با dTMS](https://tehranneuroclinic.ir/services/dtms)) خط اول درمان برای قطع مستقیم هذیان در دمانس پیشرفته نیست و در بیماران مبتلا به صرع کنترل‌نشده نیز منع مصرف دارد. با این حال، در بیمارانی که به دنبال پارکینسون، سکته مغزی یا مراحل اولیه اختلال شناختی دچار افسردگی مقاوم، اضطراب شدید یا اختلال خواب شده‌اند، پس از کنترل علائم حاد و ارزیابی ایمنی توسط متخصص مغز و اعصاب، می‌توان از پروتکل‌های هدفمند نوروتراپی برای بهبود خلق، توانبخشی پس از سکته مغزی و کاهش بار دارویی بهره گرفت.

## راهنمای عملی خانواده: در خانه با بیمار دچار توهم و هذیان چگونه رفتار کنیم؟

نحوه واکنش شما در لحظه بروز توهم بینایی یا هذیان دزدی، تعیین می‌کند که آن شب با آرامش بگذرد یا به یک بحران پرخاشگری تبدیل شود:

- **هرگز بحث و مجادله نکنید:** سعی نکنید با منطق به او ثابت کنید که کسی در اتاق نیست یا کسی پولش را ندزدیده است. به جای انکار تصویر، احساس او را تأیید کنید؛ مثلاً بگویید: «من کسی را آنجا نمی‌بینم، اما کاملاً می‌فهمم که چقدر ترسیده‌ای. من کنارت هستم و مواظبم.»
- **تکنیک اعتباربخشی و تغییر مسیر ذهن (Redirection):** در مواجهه با هذیان دزدی در آلزایمر بگویید: «حق داری نگران باشی، بیا با هم بگردیم پیدایش کنیم» و پس از چند دقیقه جستجو، با آوردن یک نوشیدنی گرم یا باز کردن یک آلبوم عکس قدیمی، توجه او را به موضوع دیگری معطوف کنید. (نگهداری یک نسخه یدک از وسایل مهمی که بیمار مدام گم می‌کند، مانند عینک یا کیف پول، بسیار راه‌گشاست).
- **اصلاح محیط برای کنترل سندرم غروب آفتاب:** از ساعات پایانی بعدازظهر، چراغ‌های خانه را روشن کنید تا سایه‌های ترسناک روی دیوار نیفتد. پرده‌ها را بکشید تا بازتاب تصویر بیمار در شیشه پنجره در شب، به عنوان یک فرد غریبه در حیاط تلقی نشود. آینه‌هایی را که باعث ترس بیمار می‌شوند بپوشانید.
- **تقویت ورودی‌های حسی:** اطمینان حاصل کنید که بیمار در طول روز از عینک تمیز و سمعک سالم خود استفاده می‌کند؛ چرا که کاهش دید و شنوایی، مغز را مستعد ساختن توهمات بینایی و شنوایی می‌کند.

## در جلسه ویزیت تخصصی کلینیک نیاوران چه می‌گذرد؟

هنگام مراجعه به کلینیک (واقع در نیاوران، چهارراه کامرانیه)، حضور یکی از اعضای نزدیک خانواده که به طور مستقیم شاهد علائم بیمار بوده است، کمک بزرگی به دقت تشخیص می‌کند. لطفاً کیسه کامل تمامی داروهای مصرفی بیمار (از داروهای پارکینسون و اعصاب گرفته تا قرص‌های خواب، داروهای فشار خون، پروستات، قطره‌های چشمی و مکمل‌های گیاهی) را همراه با تاریخ دقیق آخرین تغییر دوز داروها با خود بیاورید. دکتر ناصر مهربان پس از أخذ شرح حال دقیق درباره نوع توهم، زمان شبانه‌روزی بروز آن، وضعیت خواب و انجام معاینه کامل عصبی، در صورت نیاز دستور انجام آزمایش خون، [نوار مغز (EEG)](https://tehranneuroclinic.ir/services/eeg)، [نقشه مغزی (QEEG)](https://tehranneuroclinic.ir/services/qeeg) یا تصویربرداری MRI را صادر کرده و برنامه دقیق تنظیم دارو را طراحی می‌کنند.

شما می‌توانید همین حالا برای [ویزیت متخصص مغز و اعصاب در شمال تهران](https://tehranneuroclinic.ir/services/neurology) از طریق سامانه نوبت‌دهی، [رزرو نوبت آنلاین](https://tehranneuroclinic.ir/appointment) خود را ثبت کنید.

## چه زمانی باید به پزشک یا اورژانس مراجعه کنیم؟

اگر علائم زیر به تدریج و طی هفته‌ها در عزیز شما ظاهر شده است، در اولین فرصت برای ویزیت تخصصی وقت بگیرید:

- دیدن افراد، کودکان، حیوانات یا سایه‌های خیالی (توهم بینایی در پارکینسون یا دمانس لویی بادی) حتی اگر بیمار بداند واقعی نیستند.
- بروز یا تشدید توهمات چند هفته پس از افزایش دوز داروی لوودوپا یا سایر داروهای پارکینسون.
- تکرار هذیان دزدی و خیانت در آلزایمر که آرامش خانواده را سلب کرده است.
- بی‌قراری، پرخاشگری و توهم شبانه در زوال عقل (سندرم غروب آفتاب) و فریاد زدن در خواب.
- تجربه بوهای عجیب و ناگهانی (آئورا) یا تصاویر تکراری کوتاه همراه با گیجی پس از آن (شک به صرع لوب گیجگاهی).
- بروز توهمات چشمی پس از سکته مغزی.

**علائم خطر و اورژانسی (نیازمند اقدام در همان روز یا تماس با ۱۱۵):** اگر گیجی، هذیان یا توهم به صورت کاملاً ناگهانی (در عرض چند ساعت یا چند روز) شروع شده است، بیمار نیاز به ارزیابی پزشکی در همان روز دارد (شک به دلیریوم، عفونت یا سکته مغزی جدید). در صورتی که این حالت با تب، خواب‌آلودگی شدید، سفتی ناگهانی عضلات پس از مصرف داروی جدید، ضعف یک طرف بدن، اختلال تکلم همراه است و یا پرخاشگری شدید بیمار خطری جدی برای آسیب به خود یا اطرافیان ایجاد کرده است، بدون اتلاف وقت با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید یا به نزدیک‌ترین مرکز اورژانس بیمارستانی مراجعه نمایید.

## پرسش‌های متداول درباره توهم و هذیان در بیماری‌های مغز و اعصاب

**پدرم که پارکینسون دارد افرادی را در اتاق می‌بیند اما خودش می‌داند واقعی نیستند؛ آیا باید نگران باشم؟**

این وضعیت اغلب نخستین مرحله از روان‌پریشی در بیماری پارکینسون (PDP) است که به آن توهم با بینش حفظ‌شده می‌گویند و معمولاً از عوارض داروی لوودوپا یا آگونیست‌های دوپامین ناشی می‌شود. هرچند در حال حاضر ترسناک به نظر نمی‌رسد، اما پیام مهمی است که نشان می‌دهد گیرنده‌های دوپامین بیش از حد تحریک شده‌اند. با گذشت زمان، این خودآگاهی از بین می‌رود و توهمات ترسناک‌تر می‌شوند؛ بنابراین بدون نیاز به مراجعه اورژانسی، در اولین فرصت برای بازتنظیم ظریف داروها وقت ویزیت بگیرید.

**اگر برای کنترل توهم، داروی پارکینسون (لوودوپا) کم شود، لرزش و خشکی بدن بدتر نمی‌شود؟**

هدف اصلی متخصص مغز و اعصاب در تهران نورو کلینیک، ایجاد یک تعادل طلایی میان «حرکت ایمن» و «آرامش ذهن» است. ما هرگز داروی اصلی بیمار را ناگهان قطع نمی‌کنیم؛ بلکه ابتدا داروهای کمکی پارکینسون را که بیشترین نقش را در ایجاد توهم بینایی و کمترین سهم را در حرکت دارند، به صورت پله‌ای کاهش می‌دهیم و در صورت نیاز، از داروهای ایمن ضدتوهم که روی حرکت اثر منفی ندارند استفاده می‌کنیم. هیچ دارویی را بدون دستور پزشک کم یا قطع نکنید.

**مادرم که آلزایمر دارد مدام ما را به دزدی متهم می‌کند و شب‌ها بی‌قرار می‌شود؛ چطور رفتار کنیم؟**

هذیان دزدی و خیانت در آلزایمر ناشی از تخریب مراکز حافظه و تلاش مغز برای توجیه گم شدن وسایل است و هیچ ارتباطی با شخصیت واقعی مادر شما ندارد. بحث کردن، قسم خوردن یا عصبانی شدن فقط پرخاشگری و توهم در دمانس را تشدید می‌کند. احساس او را بپذیرید («حق داری ناراحت باشی، بیا با هم بگردیم»)، محیط را در ساعات غروب روشن نگه دارید (کنترل سندرم غروب آفتاب) و برای تنظیم داروهای [تقویت حافظه](https://tehranneuroclinic.ir/conditions/memory) و کنترل بی‌قراری به متخصص نورولوژی مراجعه کنید.

**آیا قرص‌های خواب، آرام‌بخش‌ها یا داروهای ضدتوهم معمولی می‌توانند وضعیت بیمار را خطرناک کنند؟**

بله، این یکی از مهم‌ترین نکات حیاتی در طب سالمندان است. اولاً بسیاری از قرص‌های خواب و آرام‌بخش‌ها (مانند بنزودیازپین‌ها و داروهای آنتی‌کولینرژیک) خودشان باعث گیجی، دلیریوم و تشدید توهم شبانه در زوال عقل می‌شوند. ثانیاً در مبتلایان به دمانس لویی بادی (DLB)، حساسیت دارویی شدیدی به داروهای ضدروان‌پریشی معمولی (مثل هالوپریدول یا ریسپریدون) وجود دارد که مصرف آن‌ها می‌تواند باعث قفل شدن شدید عضلات و خطر جانی شود.

**آیا دیدن تصاویر غیرواقعی یا حس کردن بوهای عجیب می‌تواند نشانه سکته مغزی یا صرع باشد؟**

بله؛ اگر توهم بعد از سکته مغزی رخ داده باشد، اغلب ناشی از آسیب لوب پس‌سری (مرکز بینایی مغز) یا هذیان پس از سکته ایسکمیک است. در مقابل، اگر فرد بدون سابقه دمانس دچار حملات کوتاه و تکراری استشمام بوی عجیب (مانند بوی سوختگی) یا دیدن صحنه‌های تکراری همراه با گیجی شود، احتمال توهمات حسی در صرع لوب گیجگاهی یا هذیان بعد از تشنج (Postictal Psychosis) مطرح است که در کلینیک ما با نوار مغز (EEG) و تصویربرداری به دقت تشخیص داده و درمان می‌شود.

**منابع علمی این صفحه (۵)**

1. NICE NG71 Parkinson's disease in adults (۲۰۱۷) [مشاهده منبع](https://www.nice.org.uk/guidance/ng71)
2. NICE NG97 Dementia: assessment, management and support (۲۰۱۸) [مشاهده منبع](https://www.nice.org.uk/guidance/ng97)
3. NICE NG217 Epilepsies in children, young people and adults (۲۰۲۲) [مشاهده منبع](https://www.nice.org.uk/guidance/ng217)
4. NICE NG127 Suspected neurological conditions: recognition and referral (۲۰۱۹) [مشاهده منبع](https://www.nice.org.uk/guidance/ng127)
5. Lefaucheur JP et al. Evidence-based guidelines on the therapeutic use of repetitive transcranial magnetic stimulation (rTMS): An update (2014-2018) (۲۰۲۰) [مشاهده منبع](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/?term=Evidence-based+guidelines+on+the+therapeutic+use+of+repetitive+transcranial+magnetic+stimulation+%28rTMS%29%3A+An+update+%282014-2018%29)

## همین امروز برای بازگرداندن آرامش به خانه اقدام کنید

اگر عزیزتان تصاویر غیرواقعی می‌بیند یا دچار هذیان و بی‌قراری شبانه شده است، این استرس فرساینده را به تنهایی تحمل نکنید. در تهران نورو کلینیک (نیاوران، چهارراه کامرانیه)، زیر نظر دکتر ناصر مهربان، ریشه دقیق توهم و تداخلات دارویی را بررسی و درمان می‌کنیم تا آرامش و امنیت دوباره به خانه شما بازگردد.

 [رزرو آنلاین نوبت ویزیت تخصصی](https://tehranneuroclinic.ir/appointment) [+989351926865](tel:+989351926865)

## ادامهٔ مسیر

 صفحه اصلی موضوع

### درمان پارکینسون در تهران | دارو، علائم و روش‌های جدید

راهنمای تشخیص و درمان پارکینسون در تهران نورو کلینیک (نیاوران): از علائم اولیه، تشخیص افتراقی لرزش دست, داروهای کنترل کن...

ادامه

 درمان

### ویزیت متخصص مغز و اعصاب

راهنمای کامل ویزیت متخصص مغز و اعصاب: از بررسی معاینه بالینی عصبی تا معرفی بیماری‌های تحت درمان و تفاوت نورولوژیست با جر...

ادامه

 مطلب مرتبط

### فراموشی پارکینسون

راهنمای جامع مدیریت اختلال حافظه در بیماران پارکینسونی: بررسی تفاوت دمانس پارکینسون با بیماری آلزایمر، توهمات بینایی و ن...

ادامه

 مطلب مرتبط

### یبوست پارکینسون

راهنمای جامع مدیریت یبوست مزمن و پارکینسون: بررسی تداخل یبوست با جذب قرص مادوپار، نقش سیستم عصبی روده و روش‌های نوین درم...

ادامه

 مطلب مرتبط

### خستگی پارکینسون و بی‌تفاوتی

راهنمای جامع مدیریت خستگی مرکزی و آپاتی در پارکینسون: بررسی علت خواب آلودگی، گوشه‌گیری و درمان‌های نوین (از جمله rTMS) د...

ادامه

 مطلب مرتبط

### درمان افسردگی در پارکینسون با rTMS

راهنمای درمان افسردگی بیماران پارکینسون با rTMS. بررسی خطرات تداخل دارویی، علائم غیر حرکتی پارکینسون (آپاتی) و کاربرد تح...

ادامه
